Etapy rozwoju roślin

Rozwój rośliny dzieli się na ontogenezę (rozwój osobniczy) oraz filogenezę (rozwój rodowy). Ontogeneza składa się z trzech głównych etapów: stadium wegetatywnego (wzrost zarodkowy, kiełkowanie i rozwój wegetatywny), stadium generatywnego (kwitnienie i owocowanie) oraz starzenia i obumierania.

Rozwój zarodkowy rozpoczyna się od zapłodnienia komórki jajowej, co prowadzi do powstania zygoty. Przez liczne podziały mitotyczne tworzy się zarodek z zawiązkami korzenia i pędu. W tym samym czasie formują się inne elementy nasienia: tkanka spichrzowa (bielmo) i łupina nasienna. Po wypełnieniu przestrzeni łupiny, zarodek przechodzi w stan spoczynku.

Wyróżniamy dwa rodzaje spoczynku nasion: spoczynek bezwzględny i spoczynek względny. Bezwzględny wynika z braku gotowości nasienia do kiełkowania (np. nieprzepuszczalna łupina, niedojrzałość), a jego przerwanie wymaga uszkodzenia łupiny lub wernalizacji. Spoczynek względny wynika z braku odpowiednich warunków środowiskowych i można go przerwać zapewniając wodę, tlen, odpowiednią temperaturę i światło.

Ciekawostka: Niektóre nasiona mogą pozostawać w stanie spoczynku nawet przez kilkadziesiąt lat, czekając na odpowiednie warunki do kiełkowania!

Kiełkowanie nasion przebiega w trzech fazach: pęcznienie (pobieranie wody i przejście na oddychanie tlenowe), faza kataboliczna (rozkład substancji zapasowych) oraz faza anaboliczna (synteza nowych składników umożliwiająca rozwój zarodka i siewki).

Rodzaje kiełkowania

Kiełkowanie może przebiegać na dwa podstawowe sposoby, które różnią się rozwojem siewki. Każdy typ wymaga specyficznych warunków, ale oba prowadzą do rozwoju nowej rośliny.

Kiełkowanie podziemne (hipogeiczne) występuje np. u grochu, leszczyny i kukurydzy. W tym typie hipokotyl i liścienie pozostają pod ziemią, a nad powierzchnię wyrastają tylko liście, w których zachodzi synteza chlorofilu. Charakteryzuje się intensywnym wzrostem epikotylu.

Kiełkowanie nadziemne (epigeiczne) charakteryzuje np. fasolę, słonecznik i dynię. W tym przypadku hipokotyl wynosi liścienie nad powierzchnię ziemi, gdzie zachodzi w nich synteza chlorofilu i pełnią one funkcję pierwszych liści asymilacyjnych.

Do kiełkowania nasion niezbędne są trzy główne czynniki: woda (umożliwia pęcznienie), odpowiednia temperatura oraz dostęp do tlenu (potrzebny w fazie katabolicznej). Światło może również odgrywać rolę - wyróżniamy fotoblastię dodatnią (światło stymuluje kiełkowanie) i fotoblastię ujemną (światło nie jest konieczne do kiełkowania).

Wskazówka: Przy hodowaniu roślin z nasion zwróć uwagę na rodzaj kiełkowania - wpłynie to na głębokość sadzenia nasion i wczesną pielęgnację siewek!