Ludność i osadnictwo - Notatki Geograficzne

Liczba ludności świata i jej zmiany

Nasza planeta pęka w szwach - liczba ludności świata osiągnęła już ponad 7,7 mld osób w 2019 roku! Do 2050 roku ma wzrosnąć do niemal 10 miliardów. To tak, jakby do obecnej populacji dodać jeszcze dwa razy więcej ludzi niż mieszka w całej Europie.

Przyrost naturalny to prosty wzór: urodzenia minus zgony. Jeśli w twoim mieście urodziło się 60 tysięcy dzieci, a zmarło 20 tysięcy osób, przyrost wynosi 40 tysięcy. Gdy ten wskaźnik jest dodatni - populacja rośnie, gdy ujemny - maleje.

Współczynnik przyrostu naturalnego pozwala porównywać kraje między sobą. Obliczasz go według wzoru: Wu (współczynnik urodzeń) - Wz (współczynnik zgonów). W Polsce w 2018 roku wynosił -0,7‰, co oznacza, że na każde 10 tysięcy mieszkańców ubyło 7 osób.

Ciekawostka: Azja to najbardziej zaludniony kontynent, ale najszybciej przybywa ludności w Afryce!

Kraje bogate mają niski przyrost naturalny, a kraje biedne - znacznie wyższy. To kluczowa różnica w rozwoju demograficznym świata.

Rozwój demograficzny

Model przejścia demograficznego pokazuje, jak kraje przechodzą przez pięć faz rozwoju. Na początku (faza I) mamy wysoką śmiertelność i wysoką rodność. Potem śmiertelność spada, ale rodność pozostaje wysoka - to eksplozja demograficzna.

W fazie III następuje intensywna transformacja - ludzie zaczynają mieć mniej dzieci. Faza IV to stabilizacja, a faza V to regres demograficzny, gdy populacja kurczy się jak balon, z którego ucieka powietrze.

Implozja demograficzna to przeciwieństwo eksplozji - gwałtowny spadek przyrostu naturalnego. Kraje europejskie, w tym Polska, już tego doświadczają. Efekt? Starzenie się społeczeństw - coraz więcej osób powyżej 65 lat, coraz mniej dzieci.

Współczynnik dzietności mierzy, ile dzieci rodzi jedna kobieta. Im bardziej rozwinięty kraj, tym ten wskaźnik niższy. Na liczbę dzieci wpływają czynniki społeczne, ekonomiczne i religijne.

Pamiętaj: Struktura wieku ludności to jak piramida - im więcej młodych u podstawy, tym zdrowsze demograficznie społeczeństwo!

Rozmieszczenie ludności na świecie

Dlaczego w jednych miejscach żyją miliony ludzi, a inne są puste jak księżyc? To kwestia czynników rozmieszczenia ludności. Dzielą się na przyrodnicze (klimat, gleby, dostęp do wody) i pozaprzyrodnicze (gospodarka, polityka, historia).

Bariery osadnicze to naturalne przeszkody dla osadnictwa. Bariera termiczna powstaje przy zbyt wysokich lub niskich temperaturach. Wysokościowa - gdy brakuje tlenu w górach. Wodna - przy braku wody lub jej nadmiarze. Świetlna - gdy jest za mało światła słonecznego.

Największe skupiska ludności znajdziesz na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, w Europie i południowo-wschodniej Azji. Najmniej ludzi mieszka w okolicach biegunów i na pustyniach.

Wskaźnik gęstości zaludnienia to liczba mieszkańców na kilometr kwadratowy. W Polsce wynosi około 123 osoby/km². Obliczasz go dzieląc liczbę ludności przez powierzchnię kraju.

Ciekawostka: Niektóre obszary pustyń czy regionów polarnych mają gęstość zaludnienia bliską zeru!

Migracje i zróżnicowanie ludności

Migracje to wielkie wędrówki ludów XXI wieku. Imigracja to napływ ludzi, emigracja - odpływ, a reemigracja - powrót do ojczyzny. Saldo migracji pokazuje bilans: czy więcej ludzi przyjeżdża, czy wyjeżdża.

Główne kierunki migracji prowadzą z krajów biednych do bogatych oraz z obszarów objętych wojną do bezpiecznych sąsiadów. Uchodźca ucieka przed zagrożeniem życia, a migrant ekonomiczny szuka lepszych warunków życia.

Ludzkość dzieli się na trzy główne odmiany: białą (europeidalną), żółtą (mongoloidalną) i czarną (negridalną). Metysi to potomkowie białych i Indian, mulaci - białych i czarnych, zambo - czarnych i Indian.

Naród łączy wspólna historia, kultura i język. Mniejszość narodowa ma swoje państwo macierzyste (jak Polacy na Litwie), a mniejszość etniczna nie ma własnego kraju (jak Romowie).

Ważne: Rasizm to pseudonaukowa teoria o nierówności ras - została całkowicie odrzucona przez współczesną naukę!

Religie i rozwój osadnictwa

Ponad 6,5 mld ludzi wierzy w jakąś religię. Za największe religie uniwersalne uznaje się chrześcijaństwo, islam i buddyzm. Religia silnie wpływa na życie codzienne i gospodarkę krajów, tworząc różne kręgi kulturowe.

Osadnictwo to długotrwały proces zasiedlania terenów. Podstawowe jednostki osadnicze to wsie (głównie rolnictwo) i miasta (działalność pozarolnicza). Rozwój sieci osadniczej zależy od warunków przyrodniczych i gospodarczych.

Obszary z trudnymi warunkami przyrodniczymi mają rzadką sieć osadniczą. Rozwój gospodarczy, przemysłu i transportu zagęszcza tę sieć. To logiczne - gdzie jest praca i dobre warunki życia, tam ludzie się osiedlają.

Na niekorzystnych terenach (góry, pustynie, tereny podmokłe) osadnictwo jest bardzo rzadkie lub w ogóle nie występuje.

Pamiętaj: Każdy kręg kulturowy wnosi swój unikalny wkład w dziedzictwo kulturowe ludzkości!