Położenie, Obszar i Terytorium Polski

Położenie fizycznogeograficzne Polski

Położenie Polski w środkowej Europie, na półkuli północnej, wpływa na nasze codzienne życie bardziej, niż myślisz. Dzięki niemu mamy zróżnicowane pory roku i różnice w długości dnia (najkrótszy w grudniu, najdłuższy w czerwcu).

Fakt, że leżymy na Niżu Polskim z dostępem do Morza Bałtyckiego na północy i górami na południu, daje nam sporo korzyści. Nizinny charakter terenu sprzyja rozwojowi rolnictwa i transportu, a różnorodna budowa geologiczna zapewnia bogactwo surowców mineralnych. Dostęp do morza umożliwia rozwój gospodarki morskiej.

Nasze położenie w dorzeczu Wisły i Odry tworzy możliwości dla żeglugi śródlądowej i hydroenergetyki. W dolinach tych rzek występują żyzne gleby (mady), które są idealne dla rolnictwa. Niestety, ta sama woda, która daje życie, niesie też ryzyko powodzi.

Ciekawostka: Różnorodność krajobrazu Polski - od plaż Bałtyku po szczyty Karpat - sprawia, że na stosunkowo niewielkim obszarze możemy doświadczyć wielu różnych form terenu i ekosystemów!

Położenie matematyczno-geograficzne

Polskę "zamykają" cztery skrajne punkty: Jastrzębia Góra na północy (54°50′N), szczyt Opołonek na południu (49°00′N), zakole Odry w Osinowie Dolnym na zachodzie (14°07′E) i zakole Bugu w Zosinie na wschodzie (24°09′E). Geometryczny środek naszego kraju znajduje się w miejscowości Piątek (52°04′N, 19°28′E).

Rozciągłość południkowa Polski (649 km) powoduje, że słońce góruje na południu kraju o prawie 6° wyżej niż na północy. Przekłada się to na różnice w długości dnia - na północy najdłuższy dzień trwa ponad 17 godzin, a na południu nieco ponad 16 godzin.

Rozciągłość równoleżnikowa (689 km) sprawia, że wschód słońca na wschodzie kraju następuje około 40 minut wcześniej niż na zachodzie. Choć teoretycznie Polska leży w dwóch strefach czasowych, używamy jednolitego czasu środkowoeuropejskiego.

Nasze położenie geopolityczne w centrum Europy ma dwie strony medalu. W czasie pokoju jesteśmy ważnym krajem tranzytowym, czerpiącym korzyści z handlu. Niestety, w czasach niepokojów politycznych to samo położenie zwiększa zagrożenie ze strony silniejszych sąsiadów.

Warto zapamiętać: Położenie Polski sprawia, że mamy aż 40-minutową różnicę w czasie wschodu słońca między wschodnimi a zachodnimi krańcami kraju!

Geopolityka i terytorium Polski

Członkostwo Polski w NATO daje nam nie tylko względną gwarancję bezpieczeństwa, ale także zobowiązuje do wsparcia innych państw Sojuszu. Strategiczny sojusz z USA wzmacnia naszą pozycję międzynarodową.

Przynależność do Unii Europejskiej i strefy Schengen otworzyła przed nami granice - możemy podróżować bez kontroli paszportowej. Wschodnia granica Polski stała się jednocześnie wschodnią granicą UE. Zyskaliśmy dostęp do europejskich rynków i funduszy, ale musimy też przestrzegać unijnego prawa.

Polska z powierzchnią 322 719 km² zajmuje 9. miejsce w Europie i 69. na świecie. Nasza całkowita długość granic to 3511 km, w tym 440 km granicy morskiej. Obecnie graniczymy z siedmioma państwami: Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją.

Obecny kształt granic Polski wynika z ustaleń konferencji w Jałcie i Poczdamie w 1945 roku. To ciekawe, że przez większość okresu powojennego mieliśmy tylko trzech sąsiadów (NRD, Czechosłowację i ZSRR), a dziś jest ich aż siedem!

Pamiętaj: Choć Polska może wydawać się krajem średniej wielkości, pod względem powierzchni jesteśmy w pierwszej dziesiątce krajów europejskich!

Obszary morskie i regiony fizycznogeograficzne

Polskie obszary morskie składają się z trzech stref: morskich wód wewnętrznych (obejmujących m.in. część Zalewu Wiślanego i Zatoki Gdańskiej), wód terytorialnych (pas 12 mil morskich od linii brzegowej) oraz wyłącznej strefy ekonomicznej (sięgającej na północy 55°51′N i 18°18′E).

W geograficznym podziale Polski najczęściej stosuje się regionalizację według Jerzego Kondrackiego. Jest to hierarchiczny system, który dzieli obszary na coraz mniejsze jednostki: obszary, megaregiony, prowincje, podprowincje, makroregiony i mezoregiony.

Większość terytorium Polski leży w obrębie dwóch megaregionów Europy Zachodniej: Pozaalpejskiej Europy Środkowej (obejmującej Niż Środkowoeuropejski, Masyw Czeski i Wyżyny Polskie) oraz Karpat z Podkarpaciem i Niziną Panońską. Północno-wschodnia i niewielkie fragmenty wschodniej Polski należą do megaregionu Niżu Wschodnioeuropejskiego.

Ta zróżnicowana struktura fizycznogeograficzna sprawia, że mamy wiele typów krajobrazu - od nizin przez wyżyny po góry. Każdy region ma charakterystyczne cechy, które wpływają na lokalny klimat, roślinność, możliwości gospodarczego wykorzystania i wiele innych aspektów.

Wskazówka: Znajomość głównych regionów fizycznogeograficznych Polski pomoże Ci lepiej zrozumieć rozmieszczenie zjawisk przyrodniczych i gospodarczych w naszym kraju!