Orogeneza i jej rodzaje

Orogeneza to proces powstawania gór wskutek ruchów tektonicznych. Te potężne siły kształtowały powierzchnię Ziemi na przestrzeni milionów lat.

Najstarsza z orogenez to orogeneza kaledońska, która trwała od późnego kambru do późnego dewonu. W jej wyniku powstały Góry Kaledońskie, Góry Skandynawskie, część Gór Świętokrzyskich i zachodnie Sudety w Europie, a także góry w Azji, Ameryce Północnej i Australii.

Orogeneza hercyńska (inaczej waryscyjska) przebiegała od późnego syluru do końca permu. Doprowadziła do utworzenia takich łańcuchów górskich jak: Harz, Wogezy, Rudawy, Sudety w Europie oraz pasma górskie w innych częściach świata.

💡 Ciekawostka: Najmłodsza orogeneza - alpejska - trwa od triasu aż do dziś! To właśnie dzięki niej mamy Alpy, Karpaty, Himalaje czy Andy. Te góry wciąż rosną!

Typy genetyczne gór

Góry powstają na różne sposoby, a ich wygląd i struktura zależą od procesu, który je uformował. Rozróżniamy trzy główne typy genetyczne gór.

Góry fałdowe tworzą się na dwa sposoby: gdy płyta oceaniczna wsuwa się pod kontynentalną (subdukcja) lub gdy dwie płyty kontynentalne zderzają się ze sobą. W pierwszym przypadku osady morskie są zdzierane i fałdowane (tak powstały Andy), w drugim - osady między płytami zostają sfałdowane i wypiętrzane (jak Himalaje czy Karpaty).

Góry zrębowe powstają przez wypiętrzenie bloków litosfery wzdłuż uskoków. Wypiętrzane bloki zachowują swoją wewnętrzną strukturę. Przykładami są Sudety, Góry Stołowe czy Harz.

Góry wulkaniczne tworzą się, gdy lawa i inne materiały wulkaniczne wydostają się na powierzchnię Ziemi. Występują na granicach płyt litosfery lub nad tzw. plamami gorąca. Kilimandżaro czy Hawaje to doskonałe przykłady takich gór.

🌋 Warto wiedzieć: Góry wulkaniczne mogą powstać znacznie szybciej niż pozostałe typy - czasem nawet w ciągu kilku lat może urosnąć nowy wulkan!