Strefy klimatyczne i czynniki kształtujące klimat

Na klimat danego miejsca wpływa kilka kluczowych czynników: szerokość geograficzna, rozmieszczenie lądów i mórz, oddziaływanie prądów morskich, rzeźba terenu oraz jego pokrycie (roślinność, zabudowa).

Pierwszą strefą jest klimat równikowy wilgotny, występujący w lasach Amazonii, kotlinie Konga czy Indonezji. Charakteryzuje się wysokimi temperaturami przez cały rok i minimalnymi amplitudami (temperatura prawie nie zmienia się między porami roku). Zaraz obok niego znajduje się klimat podrównikowy, gdzie temperatury również utrzymują się na podobnym poziomie przez cały rok.

💡 Temperatura w strefie równikowej jest stabilna przez cały rok, co sprzyja bujnemu rozwojowi roślinności - dlatego właśnie tam znajdują się największe lasy deszczowe świata.

W klimacie równikowym występuje stały niż baryczny, co powoduje bardzo obfite opady i sprzyja rozwojowi lasów deszczowych o ogromnej bioróżnorodności. Gleby tego regionu to charakterystyczne czerwonożółte gleby ferralitowe, które mimo bujnej roślinności nie są zbyt żyzne.

Klimat zwrotnikowy i jego odmiany

W strefach podrównikowych pada tylko w porze deszczowej, natomiast pora sucha jest niezwykle gorąca. W tych warunkach rozwijają się lasy podrównikowe (drzewa zrzucają liście w porze suchej) oraz sawanny z przewagą traw. Gleby typowe dla tych regionów to czerwone gleby ferralitowe oraz gleby czerwonobure i cynamonowoczerwone.

Klimat zwrotnikowy dzieli się na dwie główne odmiany: monsunowy (wilgotny) i suchy (kontynentalny). Odmiana monsunowa występuje głównie na Półwyspie Indochińskim i charakteryzuje się względnie stałymi temperaturami przez cały rok. Latem występują tu ogromne opady spowodowane monsunami, co sprzyja rozwojowi lasów monsunowych, w tym bambusowych. Typowe gleby to żółtoziemy i czarnoziemy.

Z kolei odmiana sucha (kontynentalna) występuje na Saharze, w Australii, na Półwyspie Arabskim czy w Meksyku. Cechują ją bardzo wysokie temperatury z większymi amplitudami niż w strefie równikowej. Opady są tu minimalne, co prowadzi do powstawania pustyń z charakterystycznymi sukulentami. Dominującym typem gleb są szaroziemy.

🔥 Klimat zwrotnikowy suchy może być ekstremalny - na Saharze temperatura przy powierzchni piasku może przekraczać 70°C w ciągu dnia, by w nocy spaść nawet do kilku stopni!

Klimat podzwrotnikowy i umiarkowany

Klimat podzwrotnikowy dzieli się na morski (śródziemnomorski) oraz suchy (kontynentalny). Odmiana śródziemnomorska występuje wokół Morza Śródziemnego, na wschodzie USA, wschodzie Azji i południu Australii. Charakteryzuje się wysokimi temperaturami latem i łagodnymi zimami, co sprzyja turystyce.

Opady w klimacie śródziemnomorskim występują głównie zimą, podczas gdy lata są praktycznie bezdeszczowe. Typową roślinnością jest makia - formacja wiecznie zielonych krzewów i karłowatych drzewek. Gleby charakterystyczne dla tego regionu to gleby cynamonowe.

Klimat umiarkowany ma kilka odmian. Umiarkowany ciepły morski, typowy dla Wielkiej Brytanii, cechuje się małymi amplitudami temperatur - nie ma ani silnych mrozów, ani upałów. Opady są równomiernie rozłożone przez cały rok, co sprzyja rozwojowi lasów liściastych. Dominują tu gleby brunatne.

🌳 Klimat śródziemnomorski jest idealny do uprawy winorośli, oliwek i cytrusów - nie bez powodu kuchnia śródziemnomorska uważana jest za jedną z najzdrowszych na świecie!

W klimacie umiarkowanym ciepłym kontynentalnym (wnętrze Ameryki Północnej i Azji) występują już znaczne amplitudy temperatur - ciepłe lata i chłodne zimy z temperaturami poniżej zera. Krajobraz zdominowany jest przez stepy, a gleby to żyzne czarnoziemy i gleby kasztanowe.

Więcej o klimacie umiarkowanym

Klimat umiarkowany ciepły przejściowy to ten, który występuje w Polsce. Stanowi on strefę przejściową między klimatem kontynentalnym a morskim, łącząc ich cechy. Charakteryzuje się średnimi opadami rozłożonymi zarówno w lecie, jak i w zimie. Dominują tu lasy mieszane i gleby brunatne.

Klimat umiarkowany chłodny występuje w środkowej północnej części Rosji i Kanady. Cechują go największe amplitudy temperatur na świecie, sięgające nawet 60 stopni Celsjusza! Zimy są bardzo długie i mroźne. Opady są niskie, choć nieco więcej pada latem.

Naturalną roślinnością w klimacie umiarkowanym chłodnym jest tajga i lasy iglaste (borealne). Dominującym typem gleb są gleby bielicowe. W tej strefie klimatycznej występują też stepy z najżyźniejszymi glebami świata - czarnoziemami i glebami kasztanowymi.

🌡️ W Wierchojańsku (Rosja), w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, zanotowano jedną z największych amplitud temperatur na świecie - od +38°C latem do -68°C zimą!

Każda z tych stref klimatycznych ma charakterystyczne wzorce opadów i temperatur, które można przedstawić na wykresach klimatycznych. W klimacie umiarkowanym ciepłym morskim opady są rozłożone równomiernie przez cały rok, podczas gdy w klimacie kontynentalnym występują większe różnice między porami roku.

Klimat okołobiegunowy

Klimat okołobiegunowy dzieli się na subpolarny i polarny. Klimat subpolarny występuje na północy Rosji i Kanady. Charakteryzuje się niskimi temperaturami, które rzadko przekraczają zero stopni Celsjusza, przy jednoczesnych sporych amplitudach rocznych.

W strefie subpolarnej opady są bardzo skąpe. Dominującą formacją roślinną jest tundra z mchami i porostami, ale bez drzew. Gleby tundrowe są płytkie, a pod nimi znajduje się wieczna zmarzlina, która nigdy nie odmarza.

Klimat polarny panuje na Grenlandii oraz na krańcach północnych Rosji i Kanady. Temperatury są tu zawsze ujemne, a charakterystycznym zjawiskiem jest występowanie dnia polarnego i nocy polarnej. Opady są minimalne, co sprawia, że obszary te są właściwie pustyniami lodowymi.

❄️ Mimo że Antarktyda jest pokryta ogromną ilością lodu i śniegu, to ze względu na minimalne opady (ok. 200 mm rocznie) jest klasyfikowana jako największa pustynia na Ziemi!

W klimacie polarnym roślinność jest niezwykle uboga - spotyka się jedynie okazjonalnie mchy lub porosty. Gleby to tzw. gleby inicjalne, które podlegają ciągłemu cyklowi zamarzania i odmarzania. Życie w tej strefie klimatycznej jest ekstremalnie trudne, a jednak niektóre gatunki, jak niedźwiedzie polarne czy renifery, przystosowały się do tych surowych warunków.