Szlachta i jej przywileje

Szlachta to potomkowie rycerstwa, którzy pod koniec XV wieku zajęli się zarządzaniem swoimi majątkami ziemskimi. Byli tak ważni, że mieszczanie i chłopi musieli zwracać się do nich z szacunkiem.

Królowie, żeby zdobyć poparcie szlachty, nadawali jej różne przywileje - specjalne korzyści. Jedną z nich było zwolnienie z płacenia podatków. W 1505 roku pozycję szlachty wzmocniła konstytucja nihil novi, czyli "nic nowego" - ważna uchwała sejmowa.

Wojsko składające się ze szlachty nazywano pospolitym ruszeniem. To była siła militarna kraju, którą tworzyli szlachcice zobowiązani do obrony państwa.

Warto wiedzieć! Konstytucja w dawnej Polsce nie była tym samym co dzisiaj - oznaczała uchwałę sejmową, prawo ustanawiane przez sejm.

Demokracja szlachecka

System władzy w Królestwie Polskim od XV wieku nazywamy demokracją szlachecką. Najważniejsze decyzje podejmowano na sejmie walnym, gdzie obowiązywała zasada jednomyślności. Oznaczało to, że wszyscy musieli się zgodzić, by coś przegłosować.

Ważnymi organami władzy były również sejmiki ziemskie. Na nich szlachta podejmowała decyzje dotyczące spraw lokalnych, czyli tego, co działo się w ich okolicy.

Struktura sejmu walnego

Sejm walny składał się z trzech części: króla, senatu oraz izby poselskiej. To właśnie tu podejmowano najważniejsze decyzje dla całego kraju. Każda z tych części miała swoje zadania i uprawnienia.

Zróżnicowanie szlachty

Szlachta nie była jednolita - różniła się pod względem posiadanego majątku. Najbiedniejsi to gołota, która nie miała ziemi. Trochę bogatsi byli szlachcice zagrodzcy, którzy mieli niewielkie gospodarstwa. Średnia szlachta posiadała spore majątki, a na szczycie stała bogata magnateria.

Wszyscy szlachcice mieli prawo nosić herb - specjalny znak, który był oznaką przynależności do stanu szlacheckiego. Początkowo tylko szlachta mogła używać herbów, co podkreślało ich wyjątkową pozycję w społeczeństwie.

Ciekawostka! Mimo różnic majątkowych, w teorii każdy szlachcic był sobie równy. Istniało powiedzenie: "szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie" - nawet biedny szlachcic miał te same prawa co bogaty magnat.