Od kolonizacji do wojen grecko-perskich

Wielka kolonizacja Greków wynikała z przeludnienia, braku ziemi uprawnej oraz poszukiwania bogactw. Przyniosła rozwój handlu (sprowadzano żywność i surowce, eksportowano wino i oliwę), żeglugi, techniki i poszerzenie wiedzy o świecie.

Ateny przeszły szereg kluczowych reform ustrojowych. Drakon spisał prawo zwyczajowe (621 p.n.e.), znane z surowości. Solon (594 p.n.e.) anulował długi, zakazał pożyczek pod zastaw osoby i podzielił społeczeństwo według majątku. Klejstenes (507 p.n.e.) podzielił Ateny na 10 fyl i wprowadził ostracyzm (sąd skorupkowy) chroniący przed tyranią. Perykles dopełnił reform, wprowadzając wynagrodzenia dla urzędników.

Demokracja ateńska opierała się na kilku instytucjach: zgromadzeniu ludowym (Eklezja), w którym uczestniczyli wszyscy obywatele, Radzie Pięciuset (Bule), strategach dowodzących armią oraz sądzie ludowym (Heliaja). Obrady Eklezji odbywały się regularnie na wzgórzu Pnyks, gdzie obywatele dyskutowali i głosowali w najważniejszych sprawach.

Ciekawostka! Sparta miała zupełnie inny system społeczny i wychowawczy. Dziecko spartańskie w wieku 7 lat trafiało do specjalnego obozu, gdzie było szkolone na wojownika aż do 20 roku życia. System ten stworzył najlepszą armię starożytnej Grecji.

Wojny grecko-perskie wybuchły na skutek powstania jońskiego i rosnących napięć. Grecy odnieśli zwycięstwo pod Maratonem (490 p.n.e.), zatrzymując perską inwazję na dekadę. Później, mimo klęski pod Termopilami, Grecy zwyciężyli pod Salaminą i ostatecznie pod Platejami. W wyniku wojen powstał Związek Morski pod przewodnictwem Aten, który z czasem stał się narzędziem ateńskiej dominacji.

Filip II Macedoński zreformował armię, wprowadzając falangę uzbrojoną w 7-metrowe włócznie (sarisy), poszerzył granice państwa i podbił Grecję. Po zwycięstwie pod Cheroneą (338 p.n.e.) utworzył Związek Koryncki, przygotowując wyprawę przeciwko Persji.

Od wojen peloponeskich do epoki hellenistycznej

Wojna peloponeska $431-404 p.n.e.$ była wyniszczającym konfliktem między Atenami a Spartą, który trwał prawie 30 lat. Przyczyny konfliktu to rosnąca rywalizacja, ekspansja ateńska i sprzeczne interesy handlowe. Wojna przebiegła w trzech fazach: archidamijskiej, sycylijskiej i jońskiej, kończąc się klęską Aten.

Skutki wojny były daleko idące - osłabienie Aten, czasowa dominacja Sparty oraz ogólne wyczerpanie greckich polis. Ten wyniszczający konflikt utorował drogę do wzrostu potęgi Macedonii, która pod wodzą Filipa II pokonała ostatecznie Greków w bitwie pod Cheroneą (338 p.n.e.).

Aleksander Wielki, syn Filipa II, w ciągu zaledwie 13 lat $336-323 p.n.e.$ stworzył ogromne imperium, pokonując Persów w decydujących bitwach pod Issos (333 p.n.e.) i Gaugamelą (331 p.n.e.). Po jego śmierci imperium podzielili między siebie diadochowie - dawni generałowie Aleksandra.

Zapamiętaj! Hellenizm to okres, kiedy kultura grecka rozprzestrzeniła się na podbitych przez Aleksandra terenach, od Egiptu po Indie, tworząc mieszankę wschodnich i greckich elementów.

Epoka hellenistyczna przyniosła rozwój nowych kierunków filozoficznych: stoicyzmu (Zenon z Kition), zalecającego akceptację losu i kierowanie się rozumem; epikureizmu (Epikur), dążącego do przyjemności duchowej; oraz sceptycyzmu, podkreślającego ostrożność w osądach. Rozwinęły się także nauki ścisłe dzięki takim uczonym jak Euklides (geometria), Archimedes (mechanika) czy Eratostenes (geografia).

W architekturze greckiej rozwinęły się trzy główne style kolumn: dorycki (prosty i masywny), joński (smukły, z wolutami) oraz koryncki (najbardziej ozdobny, z liśćmi akantu). Każdy z nich miał swoje charakterystyczne cechy i zastosowanie w różnych budowlach.

Grecja pozostawiła po sobie różne systemy polityczne: oligarchię (rządy wąskiej grupy), tyranię (nielegalne rządy jednostki) i demokrację (rządy ludu). Ateny stały się kolebką demokracji, gdzie obywatele (dorośli mężczyźni) uczestniczyli w zgromadzeniach i mogli piastować urzędy, chociaż kobiety, niewolnicy i cudzoziemcy (metojkowie) byli wykluczeni z życia politycznego.