Powojenna Europa w książce 'Poznać Przeszłość 4': Żelazna Kurtyna

Podział Europy po wojnie

Po zakończeniu II wojny światowej Europa została brutalnie podzielona na dwa wrogie obozy. Żelazna kurtyna stała się symbolem bariery między demokratycznym Zachodem a komunistycznym Wschodem pod wpływem ZSRS.

Ten podział zapoczątkował zimną wojnę - wieloletnie napięcie polityczne między blokami, które definiowało stosunki międzynarodowe przez dziesięciolecia. Zachodnia Europa współpracowała ze Stanami Zjednoczonymi, podczas gdy wschód znajdował się pod kontrolą Związku Sowieckiego.

W państwach bloku wschodniego wprowadzono stalinizm z jego okrutnymi metodami: przymusową kolektywizacją, deportacjami ludności oraz represjami wobec Kościołów. Czystki w partiach rządzących eliminowały wszelką opozycję.

Pamiętaj: Termin "żelazna kurtyna" został spopularyzowany przez Winstona Churchilla w 1946 roku i doskonale obrazował rzeczywistość podzielonej Europy.

Początki jedności europejskiej i podział Niemiec

Zachodnioeuropejscy przywódcy jak Jean Monnet, Charles de Gaulle i papież Pius XII widzieli potrzebę zjednoczenia Europy. Pierwszy krok wykonały Belgia, Holandia i Luksemburg, tworząc w 1948 roku Benelux - unię celną między tymi krajami.

Kolejne organizacje powstawały szybko: OEEC w 1948 roku (później OECD), Rada Europy w 1949 roku oraz przełomowa Europejska Wspólnota Węgla i Stali w 1952 roku. Te inicjatywy były fundamentem przyszłej Unii Europejskiej.

Niemcy zostały podzielone na cztery strefy okupacyjne zarządzane przez USA, Wielką Brytanię, Francję i ZSRS. Współpraca zachodnich aliantów doprowadziła do utworzenia Bizonii (1947), a potem Trizonii (1949).

Blokada Berlina (czerwiec 1948 - maj 1949) była pierwszym wielkim testem zimnej wojny. Sowieci odcięli Berlin Zachodni, ale Amerykanie zorganizowali spektakularny most lotniczy, dostarczając mieszkańcom żywność, paliwo i lekarstwa.

Ciekawostka: Most lotniczy do Berlina był największą operacją transportową w historii - samoloty lądowały co kilka minut przez niemal rok!

Powstanie dwóch Niemiec i destalinizacja

We wrześniu 1949 roku powstała Republika Federalna Niemiec (RFN) ze stolicą w Bonn pod rządami Konrada Adenauera. Miesiąc później komuniści utworzyli Niemiecką Republikę Demokratyczną (NRD) ze stolicą w Berlinie Wschodnim.

Powstanie berlińskie w czerwcu 1953 było pierwszym wielkim buntem przeciwko władzy komunistycznej. Robotnicy protestowali przeciwko podniesieniu norm produkcyjnych, ale sowieckie czołgi krwawo stłumiły demonstracje.

Śmierć Stalina 5 marca 1953 otworzyła nowy rozdział. Nikita Chruszczow przejął władzę i rozpoczął destalinizację - proces odejścia od masowych represji. Uwolnił tysiące więźniów z łagrów i wprowadził pewne udogodnienia dla ludności.

Tajny referat Chruszczowa z lutego 1956 roku na XX Zjeździe KPZS był przełomowy - po raz pierwszy oficjalnie skrytykowano rządy Stalina. Ten okres "odwilży" przyniósł nadzieję na zmiany w całym bloku wschodnim, w tym na Węgrzech pod rządami Imre Nagy'ego.

Kluczowe: Destalinizacja nie oznaczała demokratyzacji - to była jedynie próba reform w ramach systemu komunistycznego.