Kongres wiedeński i jego postanowienia

Kongres wiedeński zgromadził przedstawicieli 16 państw europejskich, które walczyły przeciwko napoleońskiej Francji. Główny ton nadawały cztery mocarstwa: Wielka Brytania, Austria, Prusy i Rosja. Ciekawe jest to, że kongres miał dość nieformalny charakter - nigdy oficjalnie go nie otwarto ani nie zamknięto!

Podczas obrad obowiązywały trzy główne zasady: restauracja (powrót do sytuacji sprzed 1798 roku), legitymizm (przywrócenie dziedzicznych dynastii) oraz równowaga sił (żadne mocarstwo nie mogło uzyskać znacznej przewagi nad pozostałymi). Te zasady miały zagwarantować stabilność w Europie na długie lata.

Postanowienia kongresu zmieniły mapę Europy. W Niemczech rozwiązano Związek Reński i utworzono Związek Niemiecki pod przywództwem Austrii. Prusy wzbogaciły się o nowe terytoria. Włochy podzielono na kilka państw, a z połączenia Belgii i Holandii utworzono Królestwo Niderlandów.

Warto zapamiętać! Z większości ziem Księstwa Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie połączone unią personalną z Rosją, Kraków został wolnym miastem (Rzeczpospolita Krakowska), a Wielkopolska trafiła do Prus jako Wielkie Księstwo Poznańskie.

Niezwykle ważnym efektem kongresu było utworzenie Świętego Przymierza - sojuszu Rosji, Prus i Austrii. Jego celem było zwalczanie ruchów społecznych i narodowych, które dążyły do zmiany postanowień kongresu. Nazwa "Święte" wynikała z faktu, że wszyscy władcy byli chrześcijanami.

Sytuacja polityczna w Europie po kongresie wiedeńskim

Postanowienia kongresu wiedeńskiego nie zaspokoiły aspiracji wielu narodów, co doprowadziło do licznych ruchów wolnościowych. We Włoszech działali karbonariusze, tajna organizacja dążąca do obalenia absolutyzmu, ograniczenia wpływów Kościoła i walki o swobody obywatelskie. Zorganizowali oni kilka powstań, m.in. w Neapolu (1820) i Piemoncie (1821).

W Rosji pojawiła się działalność spiskowa prowadzona przez Związek Południowy i Związek Północny. Po śmierci cara Aleksandra I w grudniu 1825 roku doszło do powstania dekabrystów - buntu części żołnierzy garnizonu petersburskiego, który został szybko stłumiony przez wojska wierne caratowi.

Ważną organizacją były Młode Włochy utworzone w 1831 roku przez Józefa Mazziniego. Ich celem było zjednoczenie Włoch jako republiki. Na ich wzór powstało wiele podobnych organizacji w Europie (Młoda Europa), które marzyły o Europie jako federacji narodów.

Ciekawostka! Pomimo dążeń Świętego Przymierza do utrzymania status quo, niektórym narodom udało się wywalczyć niepodległość - Grecja wyzwoliła się spod panowania tureckiego w 1829 roku, a Belgia ogłosiła niepodległość w 1830 roku i ustanowiła monarchię konstytucyjną.

Również we Francji doszło do ważnych zmian - w 1830 roku wybuchła rewolucja lipcowa, która doprowadziła do abdykacji Karola X i objęcia tronu przez Ludwika Filipa. Zmiany te poszerzyły prawa obywatelskie, przywróciły wolność prasy i umocniły pozycję polityczną bogatej burżuazji.

Rewolucja przemysłowa i jej konsekwencje

XIX wiek to nie tylko zmiany polityczne, ale też ogromne przeobrażenia społeczne i ekonomiczne związane z rewolucją przemysłową. Jedną z najważniejszych zmian była masowa migracja ludności ze wsi do miast, co doprowadziło do powstania wielkich metropolii, takich jak Londyn, Nowy Jork czy Paryż.

Zmieniła się też struktura zatrudnienia - coraz mniej osób pracowało w rolnictwie, a więcej w przemyśle. Pojawiły się nowe grupy społeczne: proletariat (robotnicy) i burżuazja (właściciele fabryk). Zmniejszyła się rola posiadaczy ziemskich, a chłopi zostali wyzwoleni z poddaństwa. Rozpoczął się też proces emancypacji kobiet.

W rolnictwie nastąpił ogromny postęp dzięki mechanizacji. Wzrosła produkcja żywności i wydajność pracy, przy jednoczesnym spadku liczby zatrudnionych. Wieś stała się ważnym rynkiem zbytu dla rozwijającego się przemysłu.

Pamiętaj! Rewolucja przemysłowa zaczęła się w Anglii, ale szybko rozprzestrzeniła się na kontynent europejski, zmieniając całkowicie sposób życia ludzi i funkcjonowanie społeczeństw.