Po upadku Księstwa Warszawskiego

Po kongresie wiedeńskim w 1814 roku nastąpił nowy podział ziem polskich. W 1815 roku utworzono Królestwo Polskie podporządkowane Rosji, które obejmowało większość ziem dawnego Księstwa Warszawskiego.

Prusy przejęły część terytorium, włączając ziemię chełmińską bezpośrednio do swojego państwa. Z obszarów Wielkopolski i Kujaw utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie. Gdańsk, wcześniej wolne miasto, również trafił pod panowanie pruskie.

Z Krakowa i okolic utworzono Rzeczpospolitą Krakowską pod kontrolą trzech zaborców. Austria straciła ziemie zabrane podczas trzeciego rozbioru (trafiły do Królestwa Polskiego), zatrzymując jedynie obwód tarnopolski i okolice Wieliczki. Ziemie pod zaborem austriackim nazywano Galicją.

💡 Warto zapamiętać, że w 1824 roku powołano sejm prowincjalny w Wielkim Księstwie Poznańskim, co było ważnym elementem autonomii tego regionu.

Królestwo Polskie i pozostałe twory polityczne

Królestwo Polskie (zwane też Królestwem Kongresowym lub Kongresówką) było monarchią konstytucyjną połączoną z Rosją unią personalną. Królem Polski został car Aleksander I, który miał prawo składać projekty ustaw, decydować o polityce zagranicznej i pełnić władzę wykonawczą. W praktyce władzę sprawował jego brat, książę Konstanty.

Konstytucja nadana przez cara gwarantowała równość wobec prawa, wolność osobistą i druku oraz możliwość używania języka polskiego w urzędach i szkołach. Władzę ustawodawczą pełnił sejm składający się z króla, senatu i izby poselskiej.

Wielkie Księstwo Poznańskie otrzymało ograniczoną autonomię. Język polski był, obok niemieckiego, językiem urzędowym. W 1824 roku powołano sejm prowincjonalny, którego obrady toczyły się po polsku.

🔍 Autonomia to prawo zbiorowości do samodzielnego rozstrzygania swoich spraw, co było ważnym elementem funkcjonowania polskich ziem pod zaborami.

Rzeczpospolita Krakowska była obszarem autonomicznym pod kontrolą trzech państw zaborczych. Nie mogła prowadzić własnej polityki zagranicznej, a w Krakowie stacjonowały wojska zaborców. Konstytucja zapewniała równość wobec prawa, niezależność sądownictwa i wolność osobistą chłopów.

Gospodarka ziem polskich w epoce zaborów

W Królestwie Polskim podstawą gospodarki było rolnictwo. Chłopi mieli wprawdzie wolność osobistą, ale nadal musieli odrabiać pańszczyznę. Rozwinęły się trzy główne ośrodki przemysłowe: Łódź (przemysł włókienniczy), Zagłębie Dąbrowskie (górnictwo) i Zagłębie Staropolskie (górnictwo i hutnictwo).

Minister skarbu Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki znacząco przyczynił się do rozwoju gospodarczego. Uprościł system podatkowy, wspierał rolnictwo i przemysł, założył Bank Polski, zniósł cła z Rosją i zbudował Kanał Augustowski.

W zaborze pruskim również dominowało rolnictwo, ale na Górnym Śląsku rozwijał się przemysł. Na początku XIX wieku zlikwidowano poddaństwo i rozpoczęto proces uwłaszczania chłopów. Postępował rozwój przemysłu i kapitalizmu.

⚠️ Najgorsza sytuacja panowała w zaborze austriackim, gdzie chłopi nie mogli opuszczać ziem. Dopiero około 1848 roku zniesiono pańszczyznę i rozpoczęto proces uwłaszczania. Galicja była najmniej uprzemysłowiona, występowały tam głównie drobne zakłady przetwórcze oraz kopalnie soli w Wieliczce i Bochni.