Powstanie "Solidarności"

Latem 1980 roku Polska pogrążyła się w głębokim kryzysie gospodarczym, co wywołało falę protestów społecznych. Pierwsze strajki wybuchły na Lubelszczyźnie, a w połowie sierpnia rozszerzyły się na Szczecin i Trójmiasto.

Bezpośrednią przyczyną strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina było zwolnienie z pracy Anny Walentynowicz. 14 sierpnia 1980 roku Bogdan Borusewicz zainicjował plan strajku, a na jego czele stanął Lech Wałęsa, również wcześniej usunięty ze stoczni.

Protestujący zdecydowali się na strajk okupacyjny, aby uniknąć prowokacji ze strony władz:

Kluczowe Pojęcie: Strajk okupacyjny to rodzaj protestu, w którym strajkujący zajmują teren przedsiębiorstwa, blokując jego działanie, aby wymusić spełnienie swoich żądań.

Pracownicy innych zakładów z Trójmiasta przyłączyli się do protestu, co doprowadziło do utworzenia Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS) pod przewodnictwem Lecha Wałęsy. Ogłoszono listę 21 postulatów, które obejmowały:

• Poprawę sytuacji ekonomicznej pracowników
• Utworzenie niezależnych związków zawodowych
• Zagwarantowanie wolności słowa
• Uwolnienie więźniów politycznych

Istotną pomoc strajkującym zapewniali działacze KOR, w tym Bogdan Borusiewicz i Lech Kaczyński. 31 sierpnia 1980 roku w Gdańsku doszło do przełomowego wydarzenia - Lech Wałęsa i wicepremier Mieczysław Jagielski podpisali porozumienie, w którym władze zobowiązały się spełnić 21 postulatów strajkujących. W konsekwencji tych wydarzeń Edward Gierek ustąpił ze stanowiska, a zastąpił go Stanisław Kania, zwolennik reform.

Utworzenie NSZZ "Solidarność"

Na mocy porozumień sierpniowych w zakładach pracy zaczęto tworzyć niezależne od władzy związki zawodowe. Szybko pojawił się pomysł utworzenia jednej, ogólnokrajowej organizacji związkowej.

17 września 1980 roku w Gdańsku spotkali się delegaci z całej Polski i powołali Niezależny Samorządowy Związek Zawodowy "Solidarność". Organizacja błyskawicznie zyskała ogromną popularność - wkrótce po powstaniu liczyła już 10 milionów członków, również spośród działaczy PZPR.

Ważne Wydarzenie: Okres około 15 miesięcy działalności "Solidarności" nazywany jest "Karnawałem Solidarności" - był to czas bezprecedensowej wolności społecznej w komunistycznej Polsce.

W czasie Karnawału Solidarności Polacy doświadczyli większej wolności obywatelskiej, co przejawiało się w:

• Możliwości publicznego wyrażania opinii politycznych
• Powstaniu niezależnego "Tygodnika Solidarność" (choć nadal podlegał cenzurze)
• Publikowaniu licznych gazet i ulotek w drugim obiegu
• Wzniesieniu pomników upamiętniających ofiary protestów robotniczych: Poległych Stoczniowców z grudnia 1970 roku oraz Ofiar Czerwca 1956 roku w Poznaniu

Jesienią 1981 roku w Gdańsku odbył się I Zjazd Delegatów NSZZ "Solidarność", podczas którego Lech Wałęsa został wybrany przewodniczącym związku. Uchwalono też program żądający reform gospodarczych i demokratyzacji państwa.

Rosnąca siła i popularność "Solidarności" budziła niepokój zarówno polskich władz komunistycznych, jak i ZSRR. Już we wrześniu 1980 roku polskie dowództwo wojskowe rozpoczęło przygotowania do siłowej rozprawy z opozycją. Sytuacja była napięta:

• Wzmocniono garnizony sowieckie w Polsce
• Istniały obawy przed sowiecką interwencją wojskową
• W Moskwie zwołano spotkanie przywódców państw komunistycznych

Ostatecznie Leonid Breżniew wykluczył bezpośrednią interwencję w Polsce, nakłaniając władze PRL do samodzielnej rozprawy z "Solidarnością".