Wybuch rewolucji i wojna z koalicją

Kiedy we Francji wybuchła Wielka Rewolucja Francuska w 1789 roku, inne europejskie monarchie zaczęły się bać o własne bezpieczeństwo. Austria i Prusy już w 1791 roku zapowiedziały "przywrócenie porządku" we Francji, co doprowadziło do wybuchu wojny.

Żyrondyści w rządzie uważali, że rewolucję trzeba rozprzestrzenić na całą Europę. W kwietniu 1792 roku Francja wypowiedziała wojnę Austrii, ale francuska armia była słabo przygotowana i ponosiła klęski. Sytuację pogarszała królowa Maria Antonina, która potajemnie przekazywała wrogom francuskie plany wojenne.

Paryżanie obarczyli winą za klęski króla i arystokrację. Jakobini wykorzystali tę sytuację i 10 sierpnia 1792 roku zaatakowali pałac króla, aresztując Ludwika XVI. We wrześniu proklamowano republikę, a w styczniu 1793 roku król został stracony na gilotynie.

Pamiętaj: Egzekucja króla spowodowała, że przeciwko Francji powstała wielka koalicja europejska złożona z większości państw kontynentu.

Struktura władzy i dyktatura jakobinów

Konwent Narodowy podzielił się na trzy główne frakcje. Po lewej zasiadali jakobini i kordelierzy (zwani "góralami"), którzy reprezentowali biedotę i chcieli silnej, scentralizowanej republiki. Po prawej siedzieli żyrondyści, bronący interesów bogatych mieszczan i własności prywatnej. W centrum znajdowało się "bagno" - niezależni deputowani.

W kwietniu 1793 roku jakobini przejęli kontrolę przez Komitet Ocalenia Publicznego, który zdominował parlament. Wprowadzili szereg reform: obniżyli ceny żywności, przekazali ziemię chłopom i uchwalili bardzo demokratyczną konstytucję (której jednak nie wprowadzono w życie).

Dyktatura jakobinów oznaczała początek wielkiego terroru. Maximilien Robespierre kierował polityką, w ramach której śmiercią karano za arystokratyczne pochodzenie, kontakty z emigrantami, a czasem nawet za odmowę wykrzykiwania "Niech żyje Republika!". Ustawa o podejrzanych z września 1793 roku nakazywała aresztowanie wszystkich podejrzanych o wrogość wobec ustroju.

Ciekawostka: Jakobini próbowali również zlikwidować katolicyzm, zastępując go kultem Istoty Najwyższej i wprowadzając nowy kalendarz rewolucyjny.

Koniec terroru i znaczenie rewolucji

Terror jakobiński w końcu przestał być akceptowany nawet przez samych rewolucjonistów. Skala egzekucji była niewspółmierna do rzeczywistych zagrożeń, a rekwizycje zbóż i sztywne ceny budziły niezadowolenie.

Przewrót termidoriański z 27 lipca 1794 roku (9 thermidora według nowego kalendarza) odsunął Robespierre'a od władzy. Następnego dnia główni działacze jakobinów zostali zgilotynowani w tym samym miejscu, gdzie wcześniej stracono króla.

Rządy przejęła burżuazja, która w 1795 roku uchwaliła konstytucję roku III. Francja pozostała republiką, ale prawa wyborcze ograniczono tylko do zamożnych obywateli. Władzę sprawował pięcioosobowy dyrektoriat wraz z dwiema radami parlamentarnymi.

Rewolucja francuska na zawsze zmieniła Europę - zlikwidowała system feudalny, przekształciła poddanych w obywateli i stała się inspiracją dla innych narodów. W ciągu zaledwie kilku lat pokazała, że zwykli ludzie mogą obalić tysiącletnie porządki i stworzyć nowy świat.

Wniosek: Rewolucja francuska udowodniła, że żadna władza nie jest niezniszczalna, jeśli lud zdecyduje się ją obalić.