Dyktatura Cromwella i restauracja monarchii

Po egzekucji Karola I, Anglia formalnie stała się republiką, jednak faktyczną władzę sprawował Oliver Cromwell. Jego rządy, znane jako dyktatura Cromwella, charakteryzowały się:

• Atakiem na Irlandię w 1649 roku i Szkocję rok później, co umocniło wpływy angielskie w tych krajach.
• Stłumieniem ruchów opozycyjnych w Anglii.
• Przyjęciem w 1651 roku aktu nawigacyjnego, który faworyzował angielską żeglugę handlową.

Definition: Akt nawigacyjny - ustawa, zgodnie z którą import towarów do Anglii mógł być prowadzony wyłącznie z wykorzystaniem statków angielskich.

Restauracja Stuartów nastąpiła w 1660 roku, kiedy to na tron wstąpił Karol II Stuart, syn ściętego Karola I. W tym okresie w parlamencie ukształtowały się dwa stronnictwa:

• Torysi - popierali władzę królewską i opowiadali się za nienaruszalnością praw monarchy do tronu.
• Wigowie - głosili, że władza zwierzchnia należy do parlamentu i uważali, że parlament może pozbawić monarchę tronu.

Ustanowienie monarchii parlamentarnej

Rewolucja angielska i monarchia parlamentarna osiągnęły swój punkt kulminacyjny podczas "chwalebnej rewolucji" w 1688 roku. Wilhelm III Orański, zaproszony do objęcia tronu, zapoczątkował nową dynastię i zaakceptował Deklarację Praw, która ustanawiała fundamenty monarchii parlamentarnej:

• Nakładanie nowych podatków wymagało zgody parlamentu.
• Nielegalne stało się utrzymywanie stałej armii w czasie pokoju bez zgody parlamentu.
• Członkowie parlamentu mieli być wybierani w wolnych wyborach.
• Obrady parlamentu miały odbywać się regularnie.

Highlight: Skutki rewolucji angielskiej obejmowały fundamentalną zmianę systemu rządów, ograniczenie władzy królewskiej i wzmocnienie roli parlamentu.

W początkach XVIII wieku, za panowania królowej Anny Stuart, doszło do unii realnej między Anglią a Szkocją, co doprowadziło do powstania Królestwa Wielkiej Brytanii w 1707 roku. To wydarzenie stanowiło ostateczne ukoronowanie procesu przemian zapoczątkowanych przez rewolucję angielską.

Tło rewolucji angielskiej

Rewolucja angielska i monarchia parlamentarna miały swoje korzenie w dynamicznych zmianach zachodzących w Anglii na przełomie XVI i XVII wieku. Kraj doświadczał szybkiego rozwoju gospodarczego, szczególnie w przemyśle metalurgicznym, sukienniczym i wydobywczym. To doprowadziło do wzrostu znaczenia dwóch grup społecznych: gentry (niższej szlachty) oraz mieszczaństwa, które dążyły do uzyskania większego wpływu na sprawy państwowe.

Highlight: Przyczyny rewolucji angielskiej obejmowały nie tylko kwestie ekonomiczne, ale także napięcia religijne i polityczne.

Proces grodzenia, czyli przekształcania wspólnych gruntów w prywatne posiadłości, spowodował masową migrację ludności wiejskiej do miast. Jednocześnie narastały konflikty religijne, szczególnie związane z ruchem purytańskim.

Vocabulary: Purytanie - zwolennicy oczyszczenia anglikanizmu z elementów katolickich, radykalni protestanci dążący do głębszych zmian w duchu kalwinizmu.

Sytuacja polityczna skomplikowała się wraz z objęciem tronu przez dynastię Stuartów w 1603 roku, co doprowadziło do unii personalnej między Anglią a Szkocją. Jakub I Stuart, a następnie jego syn Karol I, próbowali wprowadzić rządy absolutne, co spotkało się z oporem parlamentu i doprowadziło do wybuchu powstania w Szkocji w 1640 roku.

Wojna domowa i egzekucja króla

Wojna domowa w Anglii wybuchła w 1642 roku jako bezpośredni skutek konfliktu między królem a parlamentem. Społeczeństwo podzieliło się na dwa obozy:

• Za królem opowiedzieli się anglikańscy rojaliści, duchowni Kościoła anglikańskiego i prześladowani dotąd katolicy.
• Parlament poparli przedstawiciele gentry, mieszczanie i purytanie.

Example: Kluczowym momentem przebiegu wojny domowej w Anglii była bitwa pod Naseby w 1645 roku, w której siły parlamentu pod dowództwem Olivera Cromwella odniosły decydujące zwycięstwo.

Wojna zakończyła się triumfem parlamentu, a jej tragicznym finałem była egzekucja króla Karola I Stuarta w 1649 roku.

Quote: "Jak zmarł Karol I Stuart? Król został skazany na śmierć i ścięty w 1649 roku, co stanowiło bezprecedensowe wydarzenie w historii Anglii."