Sejm Wielki i Konstytucja 3 Maja to kluczowy moment w...
Historia3,798 wyświetleń·Zaktualizowano Jun 9, 2026·4 stronySejm Wielki oraz Konstytucja 3 Maja – Notatka do Nauki
wiktoriaa@podgorsk.a
1 / 4
1
of 4
Rzeczpospolita po I rozbiorze i początki Sejmu Wielkiego
Po I rozbiorze Polska pozostawała rosyjskim protektoratem, a politykę naszego kraju mocno kontrolował rosyjski ambasador. Stanisław August Poniatowski wprowadził co prawda pewne reformy za pomocą Rady Nieustającej, ale większość szlachty była niechętna tzw. rządom królewsko-ambasadorskim.
Sytuacja w Europie zaczęła się zmieniać, gdy Rosja weszła w konflikt z Turcją. Król próbował wykorzystać ten moment, żądając zgody na reformy i powiększenie armii w zamian za pomoc wojskową. Caryca zgodziła się na zwołanie sejmu i powiększenie wojska, ale sprzeciwiała się głębszym zmianom politycznym.
Sejm rozpoczął obrady 6 października 1788 roku, zawiązując konfederację pod przewodnictwem marszałków Stanisława Małachowskiego i Kazimierza Nestora Sapiehy. Dyskusje toczyły się nie tylko w sejmie, ale również na łamach prasy i w dziełach czołowych myślicieli epoki, jak Stanisław Staszic i Hugo Kołłątaj.
Warto wiedzieć! W sejmie ukształtowały się trzy główne stronnictwa: dworskie (związane z królem), patriotyczne (dążące do gruntownych reform) oraz hetmańskie (przeciwne zmianom ustrojowym).
Stronnictwo patriotyczne z Ignacym Potockim i Hugonem Kołłątajem na czele dążyło do usprawnienia działań sejmu i rządu oraz przyznania praw politycznych mieszczanom. To właśnie oni odegrają kluczową rolę w uchwaleniu Konstytucji 3 Maja.
2
of 4
Pierwsze reformy i Hugo Kołłątaj
Hugo Kołłątaj był jedną z najważniejszych postaci Sejmu Wielkiego. Ten duchowny, pisarz i polityk skupił wokół siebie grupę zdolnych publicystów (tzw. Kuźnica Kołłątajowska), którzy wspierali radykalne reformy społeczne. Był współautorem Konstytucji 3 Maja, choć jego późniejsze losy były skomplikowane - po upadku Rzeczypospolitej spędził osiem lat w austriackim więzieniu.
Sejm podjął konkretne działania zmierzające do uniezależnienia Polski od Rosji. W październiku 1788 roku posłowie przyjęli uchwałę o powiększeniu armii do 100 tys. żołnierzy. Następnie zlikwidowali Radę Nieustającą, a w 1789 roku uchwalili stały podatek bezpośredni (tzw. ofiarę wieczystą), który miał finansować powiększenie armii.
Ważnym krokiem było zawarcie przymierza z Prusami w marcu 1790 roku. Traktat gwarantował obu państwom integralność terytorialną i wzajemną pomoc w razie ataku. W tym samym roku ustalono, że kadencja sejmu zostanie przedłużona, co dało mu nazwę Sejmu Czteroletniego lub Wielkiego.
Czy wiesz? 18 kwietnia 1791 roku uchwalono przełomowe "Prawo o miastach królewskich", które dawało mieszczanom prawo nietykalności osobistej i majątkowej, możliwość nabywania ziemi oraz dostęp do niższych urzędów i rang oficerskich.
Nad projektem konstytucji pracowano w tajemnicy przed posłami stronnictwa hetmańskiego. Wybrano termin głosowania podczas Wielkanocy, gdy wielu przeciwników reform było nieobecnych. 3 maja 1791 roku uchwalono pierwszą polską konstytucję, przygotowaną głównie przez króla, Ignacego Potockiego, Hugo Kołłątaja i sekretarza monarchy, Scipione Piattolego.
3
of 4
Postanowienia Konstytucji i konfederacja targowicka
Konstytucja 3 Maja uczyniła z Rzeczypospolitej monarchię konstytucyjną z trójpodziałem władzy. Władzę ustawodawczą sprawował dwuizbowy sejm, w którym decyzje podejmowano większością głosów - zlikwidowano więc liberum veto. Władza wykonawcza należała do króla oraz Straży Praw (rządu), złożonej z pięciu ministrów i prymasa. Wprowadzono też niezależne sądownictwo.
Konstytucja zniosła wolną elekcję. Po śmierci Stanisława Augusta tron miał być dziedziczny, a kolejnym władcą miał zostać Fryderyk August, elektor Saksonii. Zmieniono też rozumienie pojęcia "naród" - zaczęto nim obejmować nie tylko szlachtę, ale również innych mieszkańców państwa.
W październiku 1791 roku uchwalono Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów, które ustanawiało wspólny zarząd nad wojskiem i skarbem dla Polski i Litwy. W obu krajach miała być taka sama liczba ministrów o identycznych uprawnieniach.
Uwaga! Konfederacja targowicka, zawiązana 14 maja 1792 roku przez przeciwników konstytucji, stała się w polskiej świadomości symbolem zdrady narodowej.
Konstytucja wywołała niepokój wśród władców państw zaborczych. Przywódcy stronnictwa hetmańskiego (Stanisław Szczęsny Potocki, Franciszek Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski) wyemigrowali do Rosji, gdzie pod koniec kwietnia 1792 roku podpisali akt konfederacji i zwrócili się o pomoc do carycy Katarzyny II. Ponieważ konfederacja nie mogła zostać zawiązana poza granicami państwa, oficjalnie ogłoszono ją dopiero 14 maja 1792 roku w Targowicy na Ukrainie.
4
of 4
Myśleliśmy, że nigdy nie zapytasz...
Czym jest Towarzysz AI z Knowunity?
Nasz asystent AI jest specjalnie dostosowany do potrzeb uczniów. W oparciu o miliony treści, które mamy na platformie, możemy udzielać uczniom naprawdę znaczących i trafnych odpowiedzi. Ale nie chodzi tylko o odpowiedzi, towarzysz prowadzi również uczniów przez codzienne wyzwania związane z nauką, ze spersonalizowanymi planami nauki, quizami lub treściami na czacie i 100% personalizacją opartą na umiejętnościach i rozwoju uczniów.
Gdzie mogę pobrać aplikację Knowunity?
Aplikację możesz pobrać z Google Play i Apple Store.
Czy aplikacja Knowunity naprawdę jest darmowa?
Tak, masz całkowicie darmowy dostęp do wszystkich notatek w aplikacji, możesz w każdej chwili rozmawiać z Ekspertami lub ich obserwować. Możesz użyć punktów, aby odblokować pewne funkcje w aplikacji, które również możesz otrzymać za darmo. Dodatkowo oferujemy usługę Knowunity Premium, która pozwala na odblokowanie większej liczby funkcji.
Najpopularniejsze notatki: Sejm Wielki
9Najpopularniejsze notatki z Historia
9Najpopularniejsze notatki
9Nie ma nic odpowiedniego? Sprawdź inne przedmioty.
Zobacz, co mówią o nas nasi użytkownicy. Pokochali nas — pokochasz też i Ty.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Aplikacja jest bardzo prosta i dobrze przemyślana. Do tej pory znalazłem wszystko, czego szukałem i mogłem się wiele nauczyć z innych notatek! Na pewno wykorzystam aplikację do pomocy przy robieniu prac domowych! No i oczywiście bardzo pomaga też jako inspiracja do robienia swoich notatek.
Stefan Sużytkownik iOS
Ta aplikacja jest naprawdę świetna. Jest tak wiele notatek i pomocnych informacji [...]. Moim problematycznym przedmiotem jest język niemiecki, a w aplikacji jest w czym wybierać. Dzięki tej aplikacji poprawiłam swój niemiecki. Polecam ją każdemu.
Samantha Klichużytkownik Androida
Wow, jestem w szoku. Właśnie wypróbowałam aplikację, ponieważ widziałam ją kilka razy reklamowaną na TikToku jestem absolutnie w szoku. Ta aplikacja jest POMOCĄ, której potrzebujesz w szkole i przede wszystkim oferuje tak wiele rzeczy jak notatki czy streszczenia, które są BARDZO pomocne w moim przypadku.
Annaużytkownik iOS
Historia3,798 wyświetleń·Zaktualizowano Jun 9, 2026·4 stronySejm Wielki oraz Konstytucja 3 Maja – Notatka do Nauki
wiktoriaa@podgorsk.a
Sejm Wielki i Konstytucja 3 Maja to kluczowy moment w historii Polski, kiedy podjęto próbę gruntownej reformy państwa. W latach 1788-1792 obradujący sejm wprowadził szereg zmian, które miały wzmocnić Rzeczpospolitą po I rozbiorze i uniezależnić ją od wpływów rosyjskich.
1
of 4
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę. To nic nie kosztuje!
- Dostęp do wszystkich materiałów
- Popraw swoje oceny
- Dołącz do milionów studentów
Rzeczpospolita po I rozbiorze i początki Sejmu Wielkiego
Po I rozbiorze Polska pozostawała rosyjskim protektoratem, a politykę naszego kraju mocno kontrolował rosyjski ambasador. Stanisław August Poniatowski wprowadził co prawda pewne reformy za pomocą Rady Nieustającej, ale większość szlachty była niechętna tzw. rządom królewsko-ambasadorskim.
Sytuacja w Europie zaczęła się zmieniać, gdy Rosja weszła w konflikt z Turcją. Król próbował wykorzystać ten moment, żądając zgody na reformy i powiększenie armii w zamian za pomoc wojskową. Caryca zgodziła się na zwołanie sejmu i powiększenie wojska, ale sprzeciwiała się głębszym zmianom politycznym.
Sejm rozpoczął obrady 6 października 1788 roku, zawiązując konfederację pod przewodnictwem marszałków Stanisława Małachowskiego i Kazimierza Nestora Sapiehy. Dyskusje toczyły się nie tylko w sejmie, ale również na łamach prasy i w dziełach czołowych myślicieli epoki, jak Stanisław Staszic i Hugo Kołłątaj.
Warto wiedzieć! W sejmie ukształtowały się trzy główne stronnictwa: dworskie (związane z królem), patriotyczne (dążące do gruntownych reform) oraz hetmańskie (przeciwne zmianom ustrojowym).
Stronnictwo patriotyczne z Ignacym Potockim i Hugonem Kołłątajem na czele dążyło do usprawnienia działań sejmu i rządu oraz przyznania praw politycznych mieszczanom. To właśnie oni odegrają kluczową rolę w uchwaleniu Konstytucji 3 Maja.
2
of 4Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę. To nic nie kosztuje!
- Dostęp do wszystkich materiałów
- Popraw swoje oceny
- Dołącz do milionów studentów
Pierwsze reformy i Hugo Kołłątaj
Hugo Kołłątaj był jedną z najważniejszych postaci Sejmu Wielkiego. Ten duchowny, pisarz i polityk skupił wokół siebie grupę zdolnych publicystów (tzw. Kuźnica Kołłątajowska), którzy wspierali radykalne reformy społeczne. Był współautorem Konstytucji 3 Maja, choć jego późniejsze losy były skomplikowane - po upadku Rzeczypospolitej spędził osiem lat w austriackim więzieniu.
Sejm podjął konkretne działania zmierzające do uniezależnienia Polski od Rosji. W październiku 1788 roku posłowie przyjęli uchwałę o powiększeniu armii do 100 tys. żołnierzy. Następnie zlikwidowali Radę Nieustającą, a w 1789 roku uchwalili stały podatek bezpośredni (tzw. ofiarę wieczystą), który miał finansować powiększenie armii.
Ważnym krokiem było zawarcie przymierza z Prusami w marcu 1790 roku. Traktat gwarantował obu państwom integralność terytorialną i wzajemną pomoc w razie ataku. W tym samym roku ustalono, że kadencja sejmu zostanie przedłużona, co dało mu nazwę Sejmu Czteroletniego lub Wielkiego.
Czy wiesz? 18 kwietnia 1791 roku uchwalono przełomowe "Prawo o miastach królewskich", które dawało mieszczanom prawo nietykalności osobistej i majątkowej, możliwość nabywania ziemi oraz dostęp do niższych urzędów i rang oficerskich.
Nad projektem konstytucji pracowano w tajemnicy przed posłami stronnictwa hetmańskiego. Wybrano termin głosowania podczas Wielkanocy, gdy wielu przeciwników reform było nieobecnych. 3 maja 1791 roku uchwalono pierwszą polską konstytucję, przygotowaną głównie przez króla, Ignacego Potockiego, Hugo Kołłątaja i sekretarza monarchy, Scipione Piattolego.
3
of 4Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę. To nic nie kosztuje!
- Dostęp do wszystkich materiałów
- Popraw swoje oceny
- Dołącz do milionów studentów
Postanowienia Konstytucji i konfederacja targowicka
Konstytucja 3 Maja uczyniła z Rzeczypospolitej monarchię konstytucyjną z trójpodziałem władzy. Władzę ustawodawczą sprawował dwuizbowy sejm, w którym decyzje podejmowano większością głosów - zlikwidowano więc liberum veto. Władza wykonawcza należała do króla oraz Straży Praw (rządu), złożonej z pięciu ministrów i prymasa. Wprowadzono też niezależne sądownictwo.
Konstytucja zniosła wolną elekcję. Po śmierci Stanisława Augusta tron miał być dziedziczny, a kolejnym władcą miał zostać Fryderyk August, elektor Saksonii. Zmieniono też rozumienie pojęcia "naród" - zaczęto nim obejmować nie tylko szlachtę, ale również innych mieszkańców państwa.
W październiku 1791 roku uchwalono Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów, które ustanawiało wspólny zarząd nad wojskiem i skarbem dla Polski i Litwy. W obu krajach miała być taka sama liczba ministrów o identycznych uprawnieniach.
Uwaga! Konfederacja targowicka, zawiązana 14 maja 1792 roku przez przeciwników konstytucji, stała się w polskiej świadomości symbolem zdrady narodowej.
Konstytucja wywołała niepokój wśród władców państw zaborczych. Przywódcy stronnictwa hetmańskiego (Stanisław Szczęsny Potocki, Franciszek Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski) wyemigrowali do Rosji, gdzie pod koniec kwietnia 1792 roku podpisali akt konfederacji i zwrócili się o pomoc do carycy Katarzyny II. Ponieważ konfederacja nie mogła zostać zawiązana poza granicami państwa, oficjalnie ogłoszono ją dopiero 14 maja 1792 roku w Targowicy na Ukrainie.
4
of 4Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę. To nic nie kosztuje!
- Dostęp do wszystkich materiałów
- Popraw swoje oceny
- Dołącz do milionów studentów
Myśleliśmy, że nigdy nie zapytasz...
Czym jest Towarzysz AI z Knowunity?
Nasz asystent AI jest specjalnie dostosowany do potrzeb uczniów. W oparciu o miliony treści, które mamy na platformie, możemy udzielać uczniom naprawdę znaczących i trafnych odpowiedzi. Ale nie chodzi tylko o odpowiedzi, towarzysz prowadzi również uczniów przez codzienne wyzwania związane z nauką, ze spersonalizowanymi planami nauki, quizami lub treściami na czacie i 100% personalizacją opartą na umiejętnościach i rozwoju uczniów.
Gdzie mogę pobrać aplikację Knowunity?
Aplikację możesz pobrać z Google Play i Apple Store.
Czy aplikacja Knowunity naprawdę jest darmowa?
Tak, masz całkowicie darmowy dostęp do wszystkich notatek w aplikacji, możesz w każdej chwili rozmawiać z Ekspertami lub ich obserwować. Możesz użyć punktów, aby odblokować pewne funkcje w aplikacji, które również możesz otrzymać za darmo. Dodatkowo oferujemy usługę Knowunity Premium, która pozwala na odblokowanie większej liczby funkcji.
Najpopularniejsze notatki: Sejm Wielki
9Najpopularniejsze notatki z Historia
9Najpopularniejsze notatki
9Nie ma nic odpowiedniego? Sprawdź inne przedmioty.
Zobacz, co mówią o nas nasi użytkownicy. Pokochali nas — pokochasz też i Ty.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Aplikacja jest bardzo prosta i dobrze przemyślana. Do tej pory znalazłem wszystko, czego szukałem i mogłem się wiele nauczyć z innych notatek! Na pewno wykorzystam aplikację do pomocy przy robieniu prac domowych! No i oczywiście bardzo pomaga też jako inspiracja do robienia swoich notatek.
Stefan Sużytkownik iOS
Ta aplikacja jest naprawdę świetna. Jest tak wiele notatek i pomocnych informacji [...]. Moim problematycznym przedmiotem jest język niemiecki, a w aplikacji jest w czym wybierać. Dzięki tej aplikacji poprawiłam swój niemiecki. Polecam ją każdemu.
Samantha Klichużytkownik Androida
Wow, jestem w szoku. Właśnie wypróbowałam aplikację, ponieważ widziałam ją kilka razy reklamowaną na TikToku jestem absolutnie w szoku. Ta aplikacja jest POMOCĄ, której potrzebujesz w szkole i przede wszystkim oferuje tak wiele rzeczy jak notatki czy streszczenia, które są BARDZO pomocne w moim przypadku.
Annaużytkownik iOS