Polska Lubelska i konferencje mocarstw

Początek komunistycznych rządów w Polsce sięga stycznia 1944 roku, gdy powstała Krajowa Rada Narodowa (KRN) pod przewodnictwem Bolesława Bieruta. KRN działała jako namiastka parlamentu, skupiając głównie przedstawicieli lewicowych ugrupowań powiązanych z komunistami.

22 lipca 1944 roku utworzono Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) z siedzibą w Lublinie, kierowany przez Edwarda Osóbkę-Morawskiego. PKWN, całkowicie podległy Stalinowi, ogłosił się w swoim manifeście jedynym legalnym rządem Polski. Tereny zarządzane przez PKWN nazywano Polską Lubelską.

Na konferencji w Teheranie $listopad-grudzień 1943$ wielkie mocarstwa ustaliły, że granice Polski zostaną przesunięte na zachód, a kraj znajdzie się w strefie wpływów sowieckich. Te ustalenia utrzymywano w tajemnicy ze względu na polityczne interesy USA i Wielkiej Brytanii. Natomiast podczas konferencji w Jałcie (luty 1945) zadecydowano o utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej oraz przeprowadzeniu wyborów, bez międzynarodowej kontroli.

Warto zapamiętać! Konferencje w Teheranie i Jałcie zdecydowały o powojennym losie Polski bez udziału przedstawicieli polskiego rządu na uchodźstwie, który uznał te decyzje za zdradę ze strony zachodnich aliantów.

Represje i nowa władza

Na początku 1945 roku wojska sowieckie opanowały całość ziem polskich, rozpoczynając wraz z polskimi komunistycznymi siłami bezpieczeństwa likwidację podziemia niepodległościowego. 19 stycznia 1945 roku generał Leopold Okulicki rozwiązał Armię Krajową, chcąc chronić żołnierzy przed represjami.

Próby porozumienia przywódców Polskiego Państwa Podziemnego z komunistami zakończyły się aresztowaniami i wywiezieniem do Moskwy. W słynnym Procesie Szesnastu oskarżono ich o szpiegostwo i działalność przeciwko ZSRR. Mocarstwa zachodnie nie zareagowały, uznając Polskę za strefę wpływów sowieckich. Leopold Okulicki otrzymał wyrok 10 lat więzienia, gdzie zmarł.

Skala represji była ogromna - między majem 1944 a majem 1945 roku aresztowano i wywieziono do sowieckich obozów ponad 30 tysięcy byłych AK-owców. W latach 1945-1955 Urząd Bezpieczeństwa osadził w polskich więzieniach około 40 tysięcy osób.

W czerwcu 1945 roku, po obradach w Moskwie, powołano Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej z premierem Edwardem Osóbką-Morawskim oraz wicepremierami Władysławem Gomułką i Stanisławem Mikołajczykiem. TRJN został uznany przez większość państw świata za jedyne legalne władze Polski.

Ciekawostka: W 1943 roku powstała organizacja "NIE" założona przez Augusta Emila Fieldorfa "Nila", mająca kontynuować walkę o niepodległość Polski w przypadku przejęcia władzy przez komunistów. Jej członkowie działali w głębokiej konspiracji, nawet wobec innych struktur AK.

Faktyczna władza w powojennej Polsce

Stanisław Mikołajczyk, będąc częścią Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, pełnił rolę uwiarygodniającą władze narzucone Polsce przez Stalina. Jego obecność w rządzie miała stwarzać pozory pluralizmu politycznego i kompromisu między różnymi siłami politycznymi.

Rzeczywista władza należała jednak do polityków całkowicie podporządkowanych Moskwie, takich jak premier Edward Osóbka-Morawski. Jego lojalność wobec Związku Radzieckiego gwarantowała realizację sowieckich interesów w Polsce.

Pozorna koalicyjność TRJN maskowała faktyczne przejmowanie pełni władzy przez komunistów. Z czasem nawet politycy niekomunistyczni, jak Mikołajczyk, zostali zmuszeni do ucieczki z kraju lub marginalizacji.

Zapamiętaj! Mimo obecności niekomunistycznych polityków w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej, był to tylko pozór demokracji - prawdziwe decyzje zapadały w Moskwie, a Stalin miał decydujący głos w polskich sprawach.