Unie z Węgrami

Kazimierz Wielki i Ludwik Węgierski zawarli umowę, że po wygaśnięciu dynastii Piastów władzę w Polsce przejmie dynastia Andegawenów. Gdy Ludwik objął tron w 1370 r., połączył Polskę i Węgry unią personalną (jeden władca rządził dwoma państwami), choć w rzeczywistości zajmował się głównie Węgrami, a w Polsce władzę sprawowała jego matka Elżbieta Łokietkówna.

Ponieważ Ludwik nie miał męskich potomków, chciał zapewnić tron swoim córkom. Potrzebował do tego poparcia szlachty, dlatego w 1374 r. w Koszycach zawarł z nią układ. W zamian za poparcie szlachta uzyskała zwolnienie z podatku poradnego (z 12 do 2 groszy z łana chłopskiego), zwolnienie z podatków nadzwyczajnych i ograniczenie obowiązku służby wojskowej tylko do obrony granic.

💡 Przywilej koszycki to pierwszy ważny krok w umacnianiu pozycji szlachty w Polsce - zapamiętaj tę datę, bo często pojawia się na sprawdzianach!

Po śmierci Ludwika w 1382 r. nastąpiło dwuletnie bezkrólewie, ponieważ rycerze nie zgodzili się na objęcie rządów przez jego córkę Marię. Ostatecznie w 1384 r. na tron wstąpiła 10-letnia Jadwiga, co oznaczało złamanie unii z Węgrami.

Unia z Litwą

Litwa pod rządami dynastii Giedyminowiczów stała się rozległym państwem, sięgającym od Bałtyku po Morze Czarne. Na jej ziemiach przeważała ludność prawosławna, a państwo nieustannie zmagało się z najazdami Tatarów, Rusinów i Krzyżaków. Ci ostatni uzasadniali swoje ataki szerzeniem chrześcijaństwa, gdyż Litwa pozostawała jedynym pogańskim krajem w regionie.

Wielki książę litewski Jagiełło szukał chrześcijańskiego sojusznika, który pomógłby mu naprawić państwo. Z kolei Jadwiga potrzebowała męża, który przyniesie korzyści Polsce. Tak doszło do zawarcia unii polsko-litewskiej w Krewie w 1385 r.

Unia nabrała realnego znaczenia, gdy Jagiełło przybył do Polski i został koronowany na króla (dwa dni po elekcji w Lublinie). Nie wszyscy Litwini byli jednak zadowoleni z układu - Witold (kuzyn Jagiełły) zawarł sojusz z Krzyżakami, co doprowadziło do wybuchu wojny domowej o wielkie księstwo litewskie.

💡 Dzięki unii w Krewie Polska podwoiła swoje terytorium i zyskała potężnego sojusznika przeciwko Krzyżakom - to jeden z najważniejszych sojuszy w naszej historii!

Polityka Jagiełły

Na początku panowania rzeczywistą władczynią była Jadwiga, co utrudniało Władysławowi Jagielle sprawowanie rządów. Gdy Jadwiga zmarła, możnowładcy pozwolili mu pozostać na tronie, ale domagali się więcej praw dla siebie.

Tymczasem Witold dążył do uniezależnienia Litwy od Polski. W 1398 r. zawarł kolejny sojusz z Krzyżakami, ale ostatecznie Polacy pomogli mu i zerwał tę umowę. W 1401 r. odnowiono unię, uznając odrębność Litwy i dożywotnią władzę Witolda jako księcia. Razem z Jagiełłą ponieśli jednak klęskę w bitwie z Tatarami pod Worsklą (1401 r.).

Król Węgier i cesarz Zygmunt Luksemburski, próbując poróżnić Jagiełłę i Witolda, zaproponował temu drugiemu koronę litewską. Plany te przerwała jednak śmierć Witolda w 1430 r. W tym samym roku Jagiełło nadał szlachcie przywilej jedlneński, a w 1433 r. przywilej krakowski, które gwarantowały nietykalność osobistą (żaden szlachcic nie mógł być uwięziony bez wyroku sądowego).

💡 Panowanie Jagiełły to czas, gdy szlachta zaczęła zyskiwać coraz więcej przywilejów - to początek procesu, który doprowadził później do powstania demokracji szlacheckiej!

Czwarta żona dała Władysławowi męskich potomków - Władysława i Kazimierza, którzy przejęli później tron Polski, rozpoczynając długie panowanie dynastii Jagiellonów.