Powstanie listopadowe
Powstanie listopadowe rozpoczęło się 29 listopada 1830 roku atakiem grupy spiskowców ze Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie, pod wodzą Piotra Wysockiego, na Belweder - siedzibę wielkiego księcia Konstantego. Następnego dnia Warszawa była już wolna, choć między zwolennikami i przeciwnikami powstania dochodziło do bratobójczych walk.
5 grudnia dyktatorem powstania ogłosił się generał Józef Chłopicki, który nie wierzył w możliwość zwycięstwa. 25 stycznia 1831 roku sejm ogłosił detronizację cara Mikołaja I, zrywając unię Polski z Rosją. Władzę przejął Rząd Narodowy z Adamem Jerzym Czartoryskim na czele.
Walki z Rosją rozpoczęły się w lutym 1831 roku. W bitwie pod Grochowem (25 lutego) Polacy, mimo mniejszej liczby żołnierzy, zdołali powstrzymać atak na Warszawę. Po początkowych zwycięstwach w mniejszych bitwach, Polacy ponieśli klęskę pod Ostrołęką (26 maja), co osłabiło morale powstańców.
Ważne! Powstanie objęło także ziemie zabrane - na Litwie, Wołyniu i Podolu. Szczególną sławę zdobyła Emilia Plater, dowodząca oddziałami na Litwie.
Obrona Warszawy we wrześniu 1831 roku stała się symbolem heroicznego oporu. Najbardziej znanymi punktami obrony były Reduta Wolska, gdzie zginął gen. Sowiński, oraz Reduta Ordona. Mimo wszelkich starań, powstanie upadło wobec przewagi militarnej Rosji i braku międzynarodowego wsparcia - Francja i Austria nie pomogły, Wielka Brytania zachowała neutralność, a Prusy wspierały Rosję.