Angielska gramatyka - Liceum i Technikum

Przypuszczenia i zwyczaje

Gdy chcesz wyrazić przypuszczenie w języku angielskim, używasz konstrukcji z czasownikami modalnymi. Dla teraźniejszości stosuj may/might/could/can't/must + be + -ing (np. "They may be waiting for you"). Dla przeszłości używaj may/might/could/can't/must + have + III forma (np. "She must have left").

Mówiąc o zwyczajach z przeszłości, używamy used to lub would + czasownik (regularnie powtarzające się czynności). Pamiętaj, że would nie używamy do uczuć/stanów ani w przeczeniach! Dla teraźniejszych zwyczajów stosujemy Present Simple z przysłówkami częstotliwości (always, often).

💡 Konstrukcja be used to + verb-ing oznacza przyzwyczajenie do robienia czegoś, natomiast be used to + verb oznacza, że kiedyś coś było twoim zwyczajem, ale już nie jest.

Warto też rozróżniać podobnie brzmiące przymiotniki: respected (szanowany) ≠ respectful (pełen szacunku), satisfied (usatysfakcjonowany) ≠ satisfactory (satysfakcjonujący).

Wyrażanie przyszłości i ilości

Mówiąc o przyszłości, mamy kilka możliwości. Present Simple używamy dla rozkładów i harmonogramów. Will stosujemy dla spontanicznych decyzji i obietnic. Present Continuous wyraża plany na nieodległą przyszłość, a going to - nasze zamiary.

Istnieją też bardziej precyzyjne konstrukcje: be about to (bardzo bliska przyszłość), be to (język oficjalny) oraz be due to (ustalony termin). Na przykład: "The shop is about to close" (sklep zaraz się zamknie).

Przy określaniu ilości ważne jest rozróżnienie między rzeczownikami policzalnymi i niepoliczalnymi. Z policzalnymi używamy m.in.: many, a few, several. Z niepoliczalnymi: much, a little, a great amount of.

🔑 Pamiętaj, że w angielskim wiele rzeczowników jest niepoliczalnych, np. advice, furniture, hair, information, money, news. Zawsze łączą się z czasownikiem w liczbie pojedynczej!

Dla wyrażania umiejętności i konieczności w przeszłości używamy could/had to, w teraźniejszości can/have to/must, a w przyszłości will be able to/will have to. Jednorazową zdolność w przeszłości wyrażamy przez was/were (not) able to.

Mowa zależna

Przekształcając wypowiedź z mowy bezpośredniej na mowę zależną, należy zmienić czasy według zasady następstwa czasów. Na przykład Present Simple zmienia się w Past Simple, a Past Simple w Past Perfect.

Zasada następstwa czasów nie obowiązuje, gdy przytaczamy: ogólne fakty (np. "The teacher explained that water freezes at 0°C"), wciąż aktualne wypowiedzi (np. "She said she works for charity") lub czyjeś plany na przyszłość.

W mowie zależnej zmieniają się również określenia czasu: today → that day, now → then, tomorrow → the next/following day, yesterday → the previous day/the day before, here → there.

🔍 Zwróć uwagę na różne wzorce raportowania: niektóre czasowniki wymagają "that + zdanie", inne "to + bezokolicznik", a jeszcze inne "-ing".

Czasowniki i ich wzorce: explain/promise/agree + that + zdanie, offer/claim/promise + to + bezokolicznik, accuse sb of/congratulate sb on + verb-ing, deny/suggest + verb-ing, ask/warn/advise + object + to + bezokolicznik.

Zdania przydawkowe

Zdania przydawkowe dzielą się na definiujące (bez przecinków) i niedefiniujące (z przecinkami). Zdania definiujące zawierają niezbędne informacje o podmiocie, bez których zdanie nie miałoby sensu. Używamy w nich zaimków who/that (osoby), which/that (przedmioty), where (miejsca) i whose (przynależność).

Zdania niedefiniujące zawierają dodatkowe, niekonieczne informacje. W tych zdaniach nie używamy that! Pamiętaj, że można pominąć zaimki who/which/that, jeśli pełnią funkcję dopełnienia: "The boy (who) I met at the party was handsome."

Zdania przydawkowe można skracać, gdy podmiot zdania głównego i przydawkowego jest ten sam. Możemy to zrobić na dwa sposoby:

1. Zmieniając czasownik na -ing: "Students arriving (= who arrive) late will not be allowed to enter."
2. Zmieniając czasownik na III formę: "The film, based (= which is based) on a true story, tells..."

⚠️ Uważaj na znaczenie zdań z "which" - może odnosić się do pojedynczego wyrazu lub całego zdania głównego: "We threw a party, which annoyed our neighbours." (which odnosi się do całego zdania).

Strona bierna

Stronę bierną (Passive Voice) stosujemy, gdy wykonawca czynności jest nieznany lub nieistotny, lub gdy chcemy zwrócić szczególną uwagę na samą czynność. Konstruujemy ją za pomocą be + III forma czasownika.

Stronę bierną możemy utworzyć w różnych czasach: Present Simple ("We are given a lot of homework"), Present Continuous ("Our house is being redecorated"), Past Simple ("The invitations were sent last week") itd.

W języku oficjalnym często używamy konstrukcji bezosobowych ze stroną bierną:

• It is/was believed/known/thought that...
• Subject is/was believed/said/thought to be...
• Subject is believed/said/thought to has/have been... (gdy mówimy teraz o przeszłości)

💡 Pamiętaj o konstrukcjach z usługami: have/get something done oznacza, że zleciliśmy komuś wykonanie czegoś, natomiast need doing/need to be done wskazuje na konieczność naprawy.

Uważaj na tzw. "false friends" - słowa, które brzmią podobnie w polskim i angielskim, ale mają inne znaczenie: actual (faktyczny) ≠ current (aktualny), sympathetic (współczujący) ≠ friendly (sympatyczny), lecture (wykład) ≠ set text (lektura szkolna).

Porównania i question tags

W języku angielskim stopniowanie przymiotników i przysłówków może odbywać się na dwa sposoby: krótkie przymiotniki (jednosylabowe) przyjmują końcówki -er/-est, a dłuższe używają more/the most lub less/the least.

W stopniu równym używamy konstrukcji as ... as ("tak ... jak"), którą możemy modyfikować słowami: just, nearly, not quite. W stopniu wyższym warto znać konstrukcję the..., the... ("im..., tym..."). W stopniu najwyższym używamy przyimków in/on (na tle miejsca) lub of (na tle grupy).

Question tags (pytania dopowiedzenia) tworzymy według schematu: zdanie twierdzące → przeczący question tag; zdanie przeczące → twierdzący question tag. Np. "You like coffee, don't you?" / "You don't like coffee, do you?"

⚠️ Niektóre question tags mają szczególne formy: "I am" → "aren't I?", "Let's..." → "shall we?", "must" → "mustn't". Zdania z "hardly/never" traktujemy jak przeczenia!

W tworzeniu słów angielskich ważną rolę odgrywają przedrostki (prefixes), które mogą zmieniać znaczenie wyrazu:

• de- (przeciwieństwo): demotivate
• un-, in-, ir-, il-, im-, dis- (negacja): unbelievable, impossible
• mis- (błędnie): misunderstood
• over- (zbyt dużo): overweight
• under- (zbyt mało): underpaid
• re- (ponownie): retake

Przedimki

Przedimek nieokreślony a/an używamy przed rzeczownikami policzalnymi w liczbie pojedynczej, gdy mówimy o czymś po raz pierwszy lub gdy rzeczownik oznacza reprezentanta pewnej grupy. A stawiamy przed spółgłoskami, an przed samogłoskami.

Przedimek określony the stosujemy, gdy:

• mówimy o czymś po raz kolejny lub o czymś ściśle określonym
• przed rzeczownikami jedynymi w swoim rodzaju (the sun, the moon)
• przed przymiotnikami w stopniu najwyższym i liczebnikami porządkowymi
• przed nazwami rzek, mórz, oceanów, łańcuchów górskich, pustyń
• w wielu stałych wyrażeniach: at the cinema, on the bus

Przedimek zerowy (brak przedimka) występuje:

• przed rzeczownikami policzalnymi w liczbie mnogiej
• przed rzeczownikami niepoliczalnymi (napoje, żywność, materiały)
• przed nazwami przedmiotów nauczania (English, History)
• przed rzeczownikami abstrakcyjnymi (love, freedom)

🔑 Zwróć uwagę na różnicę znaczeniową przy użyciu przedimków z instytucjami: "to be in hospital" (być pacjentem) vs. "to be in the hospital" (być w budynku szpitala). Podobnie: school, church, prison, university, market, court, bed, work.

Przedimków nie używamy przed większością nazw krajów, miast, kontynentów, jezior, gór (pojedynczych), ulic, placów, parków i mostów.

Zdania warunkowe (część 1)

Zdania warunkowe typu zero (Zero Conditional) wyrażają oczywiste fakty, zasady lub prawa natury. Mają strukturę: Present Simple + if + Present Simple - "It changes when the sun goes down."

Zdania warunkowe typu pierwszego (First Conditional) odnoszą się do realnych warunków w teraźniejszości lub przyszłości. Struktura: Future Simple + if + Present Simple - "We'll go on foot unless it is too hot." Możesz też użyć czasowników modalnych: must/can/might/may.

💡 W zdaniach warunkowych pierwszego typu zamiast "if" możesz użyć: unless (jeśli nie), on condition that, provided/providing, as long as.

Zdania warunkowe typu drugiego (Second Conditional) wyrażają mało prawdopodobne lub nierealne warunki w teraźniejszości lub przyszłości. Struktura: would + bezokolicznik + if + Past Simple - "If I were you, I wouldn't love me neither."

Wyjątki w drugim trybie warunkowym:

• "would" po "if" wyraża niechęć lub jest formą grzecznościową
• "gdyby nie..." można wyrazić jako "If it wasn't for..." lub "But for..."
• inwersja (np. "Were she to come...") nadaje wypowiedzi formalny charakter

Zdania warunkowe (część 2)

Zdania warunkowe typu trzeciego (Third Conditional) odnoszą się do nierealnych sytuacji w przeszłości - tego, co mogłoby się zdarzyć, ale się nie zdarzyło. Struktura: would have + III forma + if + Past Perfect - "I would have stayed in London if I had a good job."

W formalnym języku możemy użyć inwersji z pominięciem "if": "Had the Queen abdicated, there would have been a civil war." Konstrukcję "gdyby nie..." wyrażamy jako "If it hadn't been for..." lub "But for...".

Mieszane zdania warunkowe (Mixed Conditionals) łączą różne typy zdań warunkowych:

• Mix 1: would + bezokolicznik + if + Past Perfect - skutek w teraźniejszości, warunek w przeszłości - "I would be happy now if I had met him yesterday."
• Mix 2: would have + III forma + if + Past Simple - skutek w przeszłości, warunek w teraźniejszości - "You wouldn't have done that if you were a good man."

⚠️ Pamiętaj, że w zdaniach warunkowych czasownik "be" w drugiej i trzeciej osobie przyjmuje formę "were" (nawet jeśli podmiot jest w liczbie pojedynczej): "If I/he/she were..." zamiast "was".

Wszystkie typy zdań warunkowych możemy stosować z różnymi czasownikami modalnymi: could, might, should - co pozwala na wyrażanie różnych odcieni prawdopodobieństwa lub powinności.

Tryb łączący (wish)

Konstrukcja z wish pozwala wyrażać życzenia, pragnienia lub żale:

1. Dla przyszłości używamy wish + would + bezokolicznik - wyraża irytację czyimś zachowaniem (na które nie mamy wpływu) lub pobożne życzenia: "I wish he would cut down on smoking."

2. Dla teraźniejszości stosujemy wish + Past Simple/Continuous - życzenia niemożliwe do spełnienia w obecnej chwili: "I wish you were here."

3. Dla przeszłości używamy wish + Past Perfect - wyraża żal dotyczący przeszłości: "I wish she hadn't gone to London yesterday."

Podobną funkcję pełni konstrukcja if only (gdyby tylko), która ma taką samą strukturę gramatyczną jak "wish", ale wyraża silniejsze emocje: "If only I knew him better."

💡 Konstrukcja It's time / It's about time / It's high time + Past Simple wyraża, że najwyższa pora coś zrobić: "It's high time they started learning."

W konstrukcjach z "wish" czasownik "be" zawsze przyjmuje formę "were" dla wszystkich osób: "I wish I were richer" (nie "I wish I was richer"), choć w mniej formalnym języku dopuszcza się "was".