Mendel i jego warszawskie życie

Poznaj Mendla Gdańskiego - 67-letniego introligatora, który od 27 lat mieszka na tej samej warszawskiej uliczce. Ten żydowski rzemieślnik prowadzi warsztat i wychowuje wnuka Kubusia, sierotę po ukochanej córce.

Mendel to szanowany mieszkaniec dzielnicy. Zegarmistrz przychodzi do niego na pogawędki o polityce, straganiarka wymienia warzywa na kolorowe papiery dla dzieci, a student pożycza świeczki. Asymilacja wydaje się udana - stary introligator czuje się prawdziwym Polakiem i kocha Warszawę.

Codziennie o drugiej Kubuś wraca ze szkoły, dostaje obiad i odrabia lekcje w dziadkowej pracowni. W piątkowe szabasy Mendel długo się modli - jego śpiew budzi szacunek nawet u przechodzącej obok katolickiego księdza.

Pamiętaj: Ta nowela pokazuje pozytywistyczną ideę pracy u podstaw - Mendel wierzy, że ciężką pracą i nauką można zbudować lepsze życie.

Pogrom i utrata wiary w ludzi

Spokojne życie nagle się zmienia. Na ulicy pojawiają się obcy ludzie, a za Kubusiem ktoś krzyczy "Żyd!". Zegarmistrz ostrzega Mendla, że antysemityzm narasta i planują bić Żydów.

Mendel broni się mądrymi argumentami: "Pan dobrodziej myśli, co jak tu deszcz pada, to un Żyda nie moczy, bo żyd obcy?". Tłumaczy, że wszyscy ludzie są równi wobec natury i Boga. Opowiada swoją historię - urodził się w Gdańsku, miał piętnaścioro rodzeństwa (cały "mendel"), dlatego takie imię.

Gdy zaczynają się zamieszki, Mendel odmawia ukrycia się czy wystawienia krzyża w oknie. Jest dumny ze swojego żydostwa. Pogrom kończy się tragedią - kamień rani Kubusia w głowę, a student musi bronić ich przed tłumem.

Najsmutniejszy moment to wyznanie Mendla: "u mnie umarło serce do tego miasto!". Stary introligator traci wiarę w asymilację i społeczeństwo, w którym żył przez dziesięciolecia. Ta nowela pokazuje bolesną prawdę o niemożności pełnej integracji w XIX-wiecznej Polsce.

Ważne: Postać studenta symbolizuje nadzieję - pokazuje, że nie wszyscy Polacy popierali antysemityzm.