Pochodzenie i pierwsze przygody Odyseusza

Odyseusz, syn Laertesa i Antyklei, był władcą Itaki, mężem Penelopy i ojcem Telemacha. Początkowo nie chciał brać udziału w wojnie trojańskiej, ale ostatecznie dał się namówić Agamemnonowi. To właśnie jego pomysłem był słynny koń trojański, który przesądził o zwycięstwie Greków.

Po 10 latach wojny Odyseusz wraz z towarzyszami wyruszył w drogę powrotną do Itaki. Niestety, podczas wyprawy napotkali kraj Kikonów, gdzie w wyniku przegranej bitwy stracił 72 towarzyszy. Następnie trafili do krainy Lotofagów, gdzie niektórzy jego ludzie zjedli kwiat lotosu, który spowodował, że zapomnieli o ojczyźnie i nie chcieli wracać do domu.

Kolejnym przystankiem była kraina cyklopów, gdzie Odyseusz i jego towarzysze zostali uwięzieni w jaskini przez Polifema. Cyklop zjadł kilku z nich, ale sprytny Odyseusz upił potwora winem i oślepił go rozżarzonym palem.

Ciekawostka: Gdy Polifem pytał, kto go oślepił, Odyseusz przedstawił się jako "Nikt". Dzięki temu gdy cyklop wołał o pomoc krzycząc, że "Nikt" go skrzywdził, inni cyklopi zignorowali jego wołania!

Dalsza podróż i przeszkody

Aby uciec z jaskini, Grecy wykorzystali sprytny fortel - przyczepili się do spodów owiec, które Polifem wypuszczał na pastwisko. Niestety, Odyseusz popełnił błąd - ujawnił cyklopowi swoje prawdziwe imię, przez co Polifem wezwał swojego ojca Posejdona, aby pomścił jego krzywdę.

Na wyspie Eola, władcy wiatrów, Odyseusz otrzymał worek z wiatrami, który miał mu pomóc bezpiecznie wrócić do domu. Jednak jego ciekawscy towarzysze, myśląc że w worku są skarby, otworzyli go podczas snu Odyseusza, wypuszczając wszystkie wiatry. Burza, która się zerwała, zaniosła ich na wyspę Lestrygnów.

Lestrygnowie okazali się ludożerczymi olbrzymami, którzy zniszczyli niemal całą flotę Odyseusza i zjedli większość jego towarzyszy. Tylko jeden statek zdołał uciec, choć był poważnie uszkodzony.

Zapamiętaj: Ciekawość i nieposłuszeństwo towarzyszy Odyseusza często sprowadzały na nich nieszczęścia. To ważny motyw w całej opowieści!

Kirke, syreny i kraina podziemi

Na kolejnej wyspie napotkali Kirke, piękną czarodziejkę, która zamieniła część towarzyszy Odyseusza w świnie. Sam Odyseusz, dzięki magicznemu zielu od boga Hermesa, oparł się jej czarom. Kirke przywróciła jego towarzyszom ludzką postać, a Odyseusz spędził z nią rok.

Za radą Kirke, Odyseusz udał się do Tartaru (krainy umarłych), by spotkać się ze ślepym wróżbitą Tejrezjaszem. Ten przepowiedział mu przyszłość i doradził, jak wrócić do Itaki.

Podczas dalszej podróży Odyseusz musiał stawić czoła śpiewowi syren, który hipnotyzował żeglarzy i prowadził ich statki na rafy. Sprytny bohater zatkał uszy towarzyszy woskiem, a sam kazał się przywiązać do masztu, by móc słyszeć śpiew, ale nie ulec mu.

Następnie musieli przepłynąć między Skyllą, sześciogłowym potworem, a Charybdą, śmiertelnym wirem wodnym. Odyseusz wybrał przepłynięcie bliżej Skylli, tracąc sześciu towarzyszy, ale ratując statek przed zniszczeniem.

Uwaga: Podróż Odyseusza do krainy umarłych to jeden z niewielu przykładów w mitologii, gdy żywy człowiek odwiedza zaświaty i wraca, by o tym opowiedzieć!

Ostatnie przygody przed powrotem

Na Sycylii, mimo ostrzeżeń otrzymanych w Tartarze, głodni towarzysze Odyseusza zabili i zjedli święte woły boga Heliosa. Za karę Zeus zesłał burzę, która zniszczyła statek. Wszyscy zginęli poza samym Odyseuszem, który dryfując na kawałku wraku dotarł do wyspy nimfy Kalipso.

Kalipso zakochała się w Odyseuszu i zatrzymała go u siebie przez siedem lat. Mimo wygodnego życia, tęsknił za domem. Zeus, widząc jego cierpienie, wysłał Hermesa z rozkazem, by Kalipso pozwoliła mu odejść.

Podczas powrotu Posejdon wywołał potężną burzę, która wyrzuciła Odyseusza na brzeg wyspy Feaków. Znalazła go królewna Nauzykaa i zaprowadziła do pałacu swojego ojca. Władca Feaków, ujęty opowieścią Odyseusza, pomógł mu wrócić do Itaki.

Ciekawostka: Niektórzy badacze uważają, że wyspa Feaków to współczesna Korfu, a podróże Odyseusza odzwierciedlają rzeczywiste miejsca w basenie Morza Śródziemnego!

Powrót do Itaki i zemsta

Po powrocie do Itaki Atena zmieniła wygląd Odyseusza na starego żebraka, by mógł nierozpoznany ocenić sytuację. Podczas jego 20-letniej nieobecności pałac wypełnił się zalotnikami, którzy starali się o rękę Penelopy i marnowali majątek Odyseusza.

Sprytna Penelopa przez trzy lata zwlekała z wyborem nowego męża, tkając w dzień całun dla teścia, a w nocy rozpruła swoją pracę. Telemach, który również wrócił z poszukiwań ojca, rozpoznał Odyseusza przebranego za żebraka i razem zaplanowali zemstę.

Penelopa ogłosiła konkurs: ten, kto zdoła napiąć łuk Odyseusza i przeszyć strzałą dwanaście pierścieni toporów, zostanie jej mężem. Żaden z zalotników nie podołał temu zadaniu. Gdy przebrany Odyseusz bez trudu wykonał zadanie, ujawnił swoją tożsamość i wraz z synem oraz wiernymi sługami zabił wszystkich zalotników.

Po tych wydarzeniach Odyseusz musiał jeszcze raz wyruszyć w podróż, by uzyskać przebaczenie od Posejdona. Ta druga tułaczka trwała kolejne 10 lat. Według jednej z wersji mitu, Odyseusz zginął z ręki własnego syna Telegonosa (syna jego i Kirke), który nie wiedział kim jest jego ojciec.

Zastanów się: Mit o Odyseuszu to nie tylko opowieść o przygodach, ale też o wytrwałości i tęsknocie za domem. Co byś zrobił na miejscu Odyseusza, mając możliwość nieśmiertelności u boku Kalipso?