Motywy literackie - klucz do interpretacji

Jednym z najczęściej pojawiających się motywów w literaturze jest bunt. Występuje on w wielu dziełach, przyjmując różne formy - od biblijnej historii Adama i Ewy, przez Antygonę Sofoklesa łamiącą zakaz pochówku brata, po bunt Konrada przeciwko Bogu w "Wielkiej Improwizacji" Mickiewicza. W literaturze nowszej znajdziemy go u Dostojewskiego, którego Raskolnikow buntuje się przeciw niesprawiedliwemu podziałowi dóbr, oraz w "Dżumie" Camusa jako sprzeciw wobec absurdu świata.

Motyw wędrowca (homo viator) ma równie długą tradycję, zaczynając od Odyseusza - archetypu podróżnika. Wędrówka często symbolizuje poszukiwanie sensu życia, jak w przypadku Kordiana Słowackiego, który po próbie samobójczej wyrusza w podróż po świecie. Podobnie Skawiński z "Latarnika" Sienkiewicza tuła się po świecie jako emigrant, a Mały Książę podróżuje w poszukiwaniu przyjaźni. Ten schemat wędrówki-poszukiwania pojawia się w wielu kulturach jako monomit.

Taniec to motyw o silnej symbolice w literaturze polskiej. W "Weselu" Wyspiańskiego chocholi taniec symbolizuje narodową niemoc i marazm, natomiast w "Tangu" Mrożka staje się wyrazem zwycięstwa prymitywnej siły nad intelektem.

Wskazówka: Zwróć uwagę na to, jak motyw snu pojawia się w różnych epokach literackich - od renesansowego pocieszenia w Trenach Kochanowskiego, przez romantyczne odbicie osobowości bohaterów w "Dziadach", po dystopijne wspomnienia przeszłości w "Roku 1984" Orwella.

Szukając tych motywów w lekturach, łatwiej zrozumiesz uniwersalne przesłania dzieł i powiążesz je ze sobą, co jest kluczowe przy pisaniu rozprawek i interpretacji na egzaminach.