Zasady Ortograficzne: Kompletny Poradnik 2025

Pisownia ó i u oraz rz i ż

Litera "ó" występuje w dwóch przypadkach. Pierwszy to gdy można ją wymienić na "o" lub "e" - jak w słowach ogród-ogrody czy wieść-wióst. Drugi przypadek to słowa, których po prostu musisz się nauczyć na pamięć, jak chór, róża czy wróbel.

Litera "u" najczęściej pojawia się na początku słowa (wyjątki to ósemka, ów, ówczesny) i zawsze na końcu wyrazu. Znajdziesz ją też w zakończeniach typu -uch, -unek, -uta czy -uszek.

Pisownia "rz" jest łatwiejsza niż myślisz! Piszesz "rz" gdy można wymienić na "r" (żołnierz-żołnierski) albo w słowach typu korzeń, kołnierz. Pamiętaj też o zakończeniach -arz, -erz, -mistrz.

💡 Wskazówka: Gdy masz wątpliwości z "ó", spróbuj odmienić słowo - jeśli "ó" zmieni się w "o" lub "e", to piszesz "ó"!

Pisownia ż, h i ch

Litera "ż" ma swoje zasady podobne do "rz". Piszesz ją gdy można wymienić na inne dźwięki (wahać-waga) lub w słowach jak żółty, duży, łyżka. Znajdziesz ją też w rzeczownikach żeńskich zakończonych na -a.

Różnica między "h" i "ch" to podstawa! Piszesz "ch" gdy możesz wymienić na "sz" (mucha-muszka), zawsze na końcu wyrazu i po spółgłosce "s". "H" natomiast piszesz w słowach z przedrostkami hekto-, helio-, hiper- i po spółgłosce "z".

Pamiętaj wierszyk: "Babcia dała Gosi piękne bratki, bo jej wnuczka chodziła w takie kratki" - to pomoże ci zapamiętać, kiedy pisać "ch".

💡 Wskazówka: Spółgłoski przed "rz" i "ż" to: k, p, t, d, g, b, j, w, ch - warto je zapamiętać!

Wielka i mała litera oraz pisownia "nie" i "by"

Wielką literą piszesz na początku zdania, wszystkie nazwy własne (imiona, miasta, kraje), nazwy planet i gwiazd, tytuły książek i filmów. Pamiętaj też o formach grzecznościowych jak Pan, Pani, Ty, Wy.

Mała litera obowiązuje w nazwach pospolitych, przymiotnikach od nazw geograficznych (polski, europejski) i gdy pierwszy człon to rzeczownik pospolity (jezioro Wigry).

Pisownia "nie" ma proste zasady. Razem z rzeczownikami (nieszczęście), przymiotnikami (niedobry) i przysłówkami (niewygodnie). Osobno z czasownikami (nie zrobię) i stopniami wyższymi przymiotników (nie najlepszy).

Cząstka "by" pisze się razem z formami osobowymi czasowników (pisałbym) i spójnikami (gdyby, żeby). Osobno z bezokolicznikami (robić by) i wyrażeniami typu "warto by".

💡 Zapamiętaj: "Nie można", "nie trzeba" - te wyrażenia zawsze piszemy osobno!