Mit o Syzyfie

Syzyf był niezwykle sprytnym władcą Koryntu, który zbudował swe miasto na wzgórzu Akrokorynt. Bogowie tak go lubili, że często zapraszali go na Olimp, gdzie raczył się nektarem i ambrozją, które zapewniały mu młodość i długie życie.

Niestety, Syzyf miał poważną wadę - uwielbiał plotkować. Pewnego dnia zdradził ludziom sekret, który Zeus powierzył mu w tajemnicy. Rozwścieczony najwyższy bóg wysłał Tanatosa, aby zgładził Syzyfa. Przebiegły król jednak pochwycił i uwięził bożka śmierci, co spowodowało, że ludzie przestali umierać!

Gdy Hades odkrył, co się stało, poskarżył się Zeusowi. Ten wysłał Aresa, by uwolnił Tanatosa i sprowadził Syzyfa do świata zmarłych. Syzyf jednak przechytrzył bogów - poprosił żonę Merope, by nie grzebała jego ciała po śmierci. Gdy trafił do krainy zmarłych, przekonał Hadesa, by pozwolił mu wrócić na ziemię i ukarać nieposłuszną żonę. Otrzymawszy zgodę, uciekł i żył jeszcze wiele lat.

Ciekawostka: Gdy w końcu bogowie ponownie sprowadzili Syzyfa do Hadesu, Zeus skazał go na wieczną karę wtaczania głazu na szczyt góry. Za każdym razem, gdy zbliżał się do szczytu, kamień staczał się w dół. Stąd pochodzi powiedzenie "syzyfowa praca" - określające bezsensowny, niekończący się wysiłek.

Mit o Demeter i Korze

Demeter była boginią plonów i urodzaju, a jej córka Kora spędzała dni na zabawach z nimfami. Pewnego dnia, urzeczona pięknem kwiatu narcyza, Kora zerwała go, mimo że był poświęcony Hadesowi. Wtem rozstąpiła się ziemia, a bóg podziemi porwał dziewczynę.

Porwanie Kory

Demeter, oszalała z rozpaczy po zniknięciu córki, szukała jej wszędzie. Z powodu jej bólu przyroda obumarła, a ziemia przestała rodzić plony. Od boga słońca Heliosa dowiedziała się wreszcie, że Zeus obiecał rękę Kory Hadesowi.

Wściekła bogini rzuciła na ziemię klątwę nieurodzaju i opuściła Olimp. Widząc, jak świat cierpi bez plonów, Zeus zmienił swój wyrok. Postanowił, że Kora spędzi jedną trzecią roku w podziemiu jako żona Hadesa (pod imieniem Persefona), a dwie trzecie roku na ziemi z matką.

Gdy Demeter usłyszała tę decyzję, jej radość przywróciła życie przyrodzie. Od tego czasu każdej jesieni, gdy Kora schodzi do podziemi, Demeter smuci się, zsyłając na świat deszcze i chłód. Wiosną zaś, gdy córka powraca, przyroda budzi się do życia na powitanie dziewczyny.

Zapamiętaj! Ten mit wyjaśniał Grekom przyczynę zmian pór roku. Gdy Kora przebywała pod ziemią, nastawa jesień i zima; gdy wracała do matki - wiosna i lato.

Mit o Tezeuszu i Ariadnie

Król Krety, Minos, został ukarany przez bogów dzieckiem-potworem – Minotaurem (pół byk, pół człowiek). Bestia została uwięziona w labiryncie zbudowanym przez Dedala. Ateny, jako państwo podległe Krecie, musiały co roku wysyłać siedem dziewcząt i siedmiu chłopców na pożarcie potworowi.

Tezeusz w labiryncie

Tezeusz, syn władcy Aten, postanowił położyć kres temu okrutnemu zwyczajowi i zgładzić Minotaura. Przed wyprawą jego ojciec, Ajgeus, poprosił go, by w drodze powrotnej wywiesił czerwone żagle, jeśli misja się powiedzie, lub czarne - jeśli zakończy się niepowodzeniem.

Na Krecie Tezeusz poznał córkę króla Minosa, Ariadnę, która zakochała się w nim od pierwszego wejrzenia. Dziewczyna, wiedząc że nikt nie jest w stanie wydostać się z labiryntu, podarowała Tezeuszowi kłębek nici. Bohater przywiązał jego koniec przy wejściu i, rozwijając nić, zagłębił się w plątaninę korytarzy. Gdy znalazł Minotaura, zabił go w zaciętej walce, a następnie, dzięki nici Ariadny, bezpiecznie wydostał się z pułapki.

Ważne: Stąd pochodzi powiedzenie "nić Ariadny" - oznaczające sposób wyjścia z beznadziejnej sytuacji!

Po pokonaniu potwora Tezeusz zabrał Ariadnę i wyruszył w drogę powrotną. Z nieznanych powodów porzucił ją jednak na wyspie Naksos, gdzie znalazł ją bóg wina Dionizos, który zakochał się w niej i pojął za żonę.

Tymczasem Tezeusz, zapominając o obietnicy danej ojcu, popłynął do Aten z czarnymi żaglami. Ajgeus, widząc je z daleka, pomyślał, że syn zginął i z rozpaczy rzucił się do morza, które od tego czasu nosi nazwę Morza Egejskiego.

Iliada

"Iliada" to starożytny epos grecki, którego głównym tematem jest gniew Achillesa podczas wojny trojańskiej. Wojna ta wybuchła z powodu Heleny, żony Menelaosa, króla Sparty, która uciekła do Troi z księciem Parysem.

Gniew Achillesa

Na początku utworu poznajemy przyczynę konfliktu między Achillesem a Agamemnonem. Podczas oblężenia Troi Agamemnon wziął jako brankę córkę kapłana Chryzesa. Gdy ten błagał o jej zwrot, Agamemnon odmówił. Apollo, mszcząc się za kapłana, zesłał na Greków zarazę.

Achilles zażądał, by Agamemnon oddał dziewczynę. Król zgodził się, ale w zamian zabrał Bryzejdę – brankę Achillesa. Upokorzony heros wycofał się z walki i poprosił swoją matkę, boginię Tetydę, by wpłynęła na Zeusa, aby ten pomógł Trojańczykom.

Grecy, pozbawieni wsparcia Achillesa, zaczęli przegrywać. Próbowano zakończyć wojnę pojedynkiem Parysa z Menelaosem, ale bogini Afrodyta uratowała Parysa z opresji. Nastąpiły dalsze walki i Trojańczycy zyskiwali przewagę, spychając Greków niemal do morza.

Widząc klęskę Greków, przyjaciel Achillesa, Patroklos, poprosił go o zbroję, by móc walczyć w jego imieniu. Achilles zgodził się, ale ostrzegł go, by nie zbliżał się do murów Troi. Patroklos, odnoszący początkowo sukcesy, złamał obietnicę i został zabity przez Hektora, który zabrał zbroję Achillesa.

Warto wiedzieć: Tarcza, którą Hefajstos wykuł dla Achillesa, miała 5 bogato zdobionych scen przedstawiających życie codzienne, wojnę i pokój.

Pojedynek herosów

Wieść o śmierci przyjaciela wprawiła Achillesa w szał. Otrzymawszy nową zbroję wykutą przez Hefajstosa, pogodził się z Agamemnonem i ruszył do walki, by pomścić Patroklesa. W bitwie zabił wielu Trojańczyków, aż w końcu stanął twarzą w twarz z Hektorem.

Zakończenie Iliady

Hektor, widząc nadchodzącego Achillesa, uciekł trzykrotnie wokół murów Troi. Ostatecznie, zwiedziony przez Atenę (która przybrała postać jego brata Deifobosa), stanął do walki. Achilles zwyciężył, a następnie, chcąc dodatkowo upokorzyć wroga, przywiązał ciało Hektora do rydwanu i włóczył je wokół murów miasta.

W nocy do namiotu Achillesa przybył król Troi, Priam, błagając o wydanie ciała syna. Poruszony jego bólem Achilles zgodził się oddać ciało w zamian za okup. Na pogrzebie Hektora kończy się "Iliada", nie opowiadając o upadku Troi ani śmierci samego Achillesa.

Z innych przekazów wiemy, że Grecy ostatecznie zdobyli Troję podstępem - dzięki drewnianemu koniowi, w którym ukryli żołnierzy. Achilles zginął trafiony zatrutą strzałą Parysa w piętę - jedyne miejsce, gdzie był śmiertelny.

Zapamiętaj: Głównym tematem "Iliady" jest gniew Achillesa, a nie cała wojna trojańska. Epos rozpoczyna się w dziesiątym roku wojny i obejmuje tylko kilkadziesiąt dni z dziesięcioletniego oblężenia.

Odyseja

Na Olimpie odbyło się zebranie bogów, podczas którego Atena wstawiła się za Odyseuszem - królem Itaki i twórcą pomysłu konia trojańskiego. Po zdobyciu Troi Odys wyruszył w drogę powrotną do domu, ale różne przeciwności losu sprawiły, że jego podróż trwała aż 10 lat.

Penelopa i zalotnicy

Na Itace, podczas nieobecności Odyseusza, wielu zalotników starało się o rękę jego żony Penelopy, sądząc, że król nie żyje. Ona jednak wiernie czekała na męża. By odwlec decyzję o ponownym zamążpójściu, wymyśliła podstęp: obiecała wybrać nowego męża, gdy skończy tkać szatę dla teścia. Każdej nocy pruła jednak to, co utkała w dzień.

Tymczasem syn Odysa, Telemach, wyruszył w podróż, by dowiedzieć się czegoś o losie ojca. Odwiedził Nestora i króla Sparty Menelaosa, który potwierdził, że Odyseusz żyje. Zalotnicy, dowiedziawszy się o wyprawie Telemacha, zaplanowali zasadzkę, by go zabić.

Zeus i Atena postanowili pomóc Odyseuszowi wrócić do domu. Hermes został wysłany z rozkazem do nimfy Kalipso, która od siedmiu lat więziła Odysa na swej wyspie. Nimfa niechętnie zgodziła się wypuścić bohatera, który zbudował tratwę i wyruszył w morze.

Ciekawostka: Wierność Penelopy stała się symbolem małżeńskiej lojalności. Przez 20 lat czekała na powrót męża, mimo że wszyscy uważali go za zmarłego.

Wędrówki Odyseusza

Po opuszczeniu Troi Odyseusz i jego towarzysze przeżyli wiele niebezpiecznych przygód. Trafili do krainy Lotofagów, których kwiaty lotosu powodowały utratę pamięci. Potem znaleźli się w jaskini cyklopa Polifema, syna Posejdona, który pożarł kilku towarzyszy Odysa.

Przygody Odyseusza

Odyseusz przechytrzył Polifema upijając go winem i przedstawiając się jako "Nikt". Gdy olbrzym zasnął, Odys i jego ludzie wypalili mu jedyne oko. Kiedy oślepiony cyklop wołał o pomoc, krzyczał: "Nikt mnie oślepił!", co sprawiło, że inni cyklopi zignorowali jego wołanie. Uciekający Odys z dumy zdradził Polifemowi swoje prawdziwe imię, za co został przeklęty, a bóg mórz Posejdon – ojciec cyklopa – stał się jego wrogiem.

Następnie trafili do Eola, boga wiatrów, który podarował im wór z nieprzychylnymi wiatrami. Ciekawi żeglarze otworzyli go przedwcześnie, przez co zostali odrzuceni z drogi do Itaki. Później dotarli do krainy ludożerców Lajstrygonów, gdzie stracili prawie wszystkie statki.

Na wyspie czarodziejki Kirke towarzysze Odysa zostali zamienieni w świnie. Bohater uratował ich dzięki magicznemu ziołu od Hermesa i spędził rok z Kirke, która poradziła mu odwiedzić krainę umarłych.

Zapamiętaj: Wyrażenie "między Scyllą a Charybdą" oznacza sytuację, w której każdy wybór jest zły. Pochodzi od nazw dwóch morskich potworów, które Odyseusz musiał minąć podczas podróży.

W Hadesie Odyseusz spotkał ducha wróżbity Terezjasza, który przepowiedział mu dalszą drogę, oraz cienie innych zmarłych, w tym swojej matki, która potwierdziła wierność Penelopy.

Podróżując dalej, Odys i jego załoga minęli syreny, których śpiew zwabiał żeglarzy na śmierć. Odyseusz, chcąc usłyszeć ich pieśń, kazał przywiązać się do masztu, a załodze zatkać uszy woskiem. Następnie przepłynęli między potworami Scyllą a Charybdą, tracąc sześciu ludzi.

Powrót do Itaki

Wbrew ostrzeżeniom, załoga Odyseusza zjadła święte byki boga słońca Heliosa. Za karę Zeus zniszczył ich statek piorunem – przeżył tylko Odys, którego fale wyrzuciły na wyspę nimfy Kalipso. Spędził tam osiem lat, choć nimfa oferowała mu nieśmiertelność, wolał wrócić do żony.

Po interwencji bogów Kalipso pozwoliła mu odpłynąć. Dotarł do krainy Feaków, gdzie opowiedział swoje przygody. Król Alkinoos podarował mu statek, którym wreszcie dopłynął do Itaki - po dwudziestu latach nieobecności.

Na Itace, zmieniony przez Atenę w starca, Odyseusz spotkał najpierw wiernego pasterza Eumajosa, a potem syna Telemacha. Razem zaplanowali zemstę na zalotnikach. Udając żebraka, Odyseusz wszedł do swojego pałacu. Rozpoznał go tylko jego stary pies Argos, który natychmiast po tym umarł.

Wzruszający moment: Po dwudziestu latach rozłąki stary pies Argos rozpoznał swojego pana mimo jego przebrania. Machając ogonem z radości, wierny zwierzak zaraz potem umarł.

Penelopa, nie wiedząc kim naprawdę jest tajemniczy żebrak, postanowiła urządzić zawody dla zalotników. Ten, kto zdołałby napiąć łuk Odyseusza i przeszyć strzałą dwanaście toporów, zostałby jej mężem. Gdy żaden z zalotników nie podołał zadaniu, żebrak poprosił o próbę - i z łatwością wykonał zadanie.

Zakończenie Odysei

Po udanej próbie łuku Odyseusz zrzucił przebranie i wraz z Telemachem oraz wiernymi sługami rozpoczął walkę z zalotnikami. Zabili wszystkich, mszcząc się za lata zniewag i nadużyć.

Stara niania Eurykleja rozpoznała wcześniej Odysa po charakterystycznej bliźnie na nodze, gdy myła mu stopy. Jednak Penelopa, mimo podejrzeń, potrzebowała ostatecznego dowodu. Po próbie łuku i pokonaniu zalotników, wystawiła męża na ostatni test - kazała przenieść ich łoże małżeńskie. Odyseusz oburzył się, wyjawiając, że jest to niemożliwe, gdyż sam zbudował je wokół pnia drzewa oliwnego, który służył za jedną z nóg. Ten sekret znany był tylko im dwojgu, co ostatecznie przekonało Penelopę, że to naprawdę jej mąż.

Po dwudziestu latach rozłąki małżonkowie w końcu się połączyli. Tak kończy się "Odyseja" - jedna z najsłynniejszych opowieści o wierności, wytrwałości i powrocie do domu.

Refleksja: "Odyseja" uczy nas, że dom to nie tylko miejsce, ale też ludzie, którzy na nas czekają. Pokazuje wartość wytrwałości, wierności i mądrości w pokonywaniu przeciwności losu.

"Iliada" i "Odyseja" to nie tylko fascynujące opowieści, ale też źródło wiedzy o kulturze starożytnej Grecji, jej religii, wartościach i postrzeganiu świata. Choć powstały ponad dwa tysiące lat temu, wciąż zachwycają czytelników i inspirują współczesną kulturę.