Podstawy "Wesela" - co musisz wiedzieć

Wesele to nie wymysł - Wyspiański oparł sztukę na prawdziwym wydarzeniu, weselu poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. Sam autor był gościem na tym weselu 20 listopada 1900 roku w Bronowicach pod Krakowem.

Główna tematyka to satyryczny portret polskiego społeczeństwa końca XIX wieku. Wyspiański bezlitośnie pokazuje stan ducha narodu, który nie jest gotowy do walki o niepodległość.

Postacie to prawdziwi ludzie z kluczami: Pan Młody to Lucjan Rydel, Panna Młoda to Jadwiga, a Poeta to Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Każda postać reprezentuje określoną grupę społeczną - od chłopomanii (zachwyt życiem na wsi) po dekadentyzm (poczucie bezsensu i apatii).

Wskazówka: Pamiętaj, że akcja trwa jedną noc - od wieczora do świtu. To ważne dla zrozumienia struktury dramatu.

Fantastyczne elementy - zjawy i ich znaczenie

O północy wszystko się zmienia. Chochoł zapowiada pojawienie się zjaw, które ujawnią prawdę o każdym gościu. To moment, gdy realistyczny dramat przechodzi w fantastykę.

Każda zjawa ma konkretne zadanie. Widmo (pierwszy narzeczony Marysi) przypomina o utraconej miłości, ale Marysia go odrzuca. Stańczyk krytykuje Dziennikarza za bierność polityczną. Rycerz Zawisza Czarny pokazuje Poecie potrzebę poezji zaangażowanej.

Najważniejsza jest zjawa Wernyhory - legendarnego wieszcza, który daje Gospodarzowi złoty róg i wydaje rozkazy powstańcze. Ma rozesłać wici, zwołać ludzi, powiadomić Warszawę i zagrzmieć w róg dając hasło do walki.

Gospodarz jednak przekazuje róg Jaśkowi i idzie spać. Jaśko gubi róg, schylając się po czapkę z pawimi piórami. Zostaje mu tylko sznur - symbol niewoli.

Pamiętaj: Zjawy to nie przypadek - każda ujawnia ukryte pragnienia i słabości postaci.

Symbolizm - każdy przedmiot ma znaczenie

W "Weselu" wszystko ma głębszy sens. Złoty róg to symbol szansy na niepodległość, sznur oznacza niewolę, a czapka z pawimi piórami pokazuje przywiązanie do rzeczy błahych.

Postacie też są symboliczne. Chochoł reprezentuje marazm narodu, ale też nadzieję - pod nim śpi róża, która rozkwitnie w odpowiednich warunkach. Chocholi taniec na końcu to symbol zniewolenia i niemożności wyzwolenia się.

Wyspiański obala mity narodowe. Mit chłopa-kosyniera? Chłopi chętnie walczyliby, ale nie wiedzą za co. Mit o przewodniej roli inteligencji? Inteligenci uciekają od rzeczywistości i nie nadają się na przywódców.

Mit jedności narodowej to iluzja - inteligencja czuje wyższość nad chłopami, a ci pamiętają rabację galicyjską z 1846 roku. Żadnej jedności nie ma.

Kluczowe: Każdy symbol ma podwójne znaczenie - może oznaczać zarówno nadzieję, jak i klęskę.

Dramat necromantyczny i ocena narodu

Dramat necromantyczny to połączenie scen realistycznych z fantastycznymi, fragmentaryczna akcja i idee narodowo-wyzwoleńcze. Wyspiański nawiązuje do "Dziadów" Mickiewicza, ale nie kontynuuje romantycznych ideałów.

Relacje między chłopami a inteligencją są fatalne. To dwa różne światy, które się nie rozumieją. Inteligencja traktuje chłopów z wyższością, chłopi są źle nastawieni do inteligentów, ale potrzebują ich jako przywódców.

Ocena narodu jest bezlitosna. Polskie społeczeństwo porzuciło idee niepodległościowe, pogrążyło się w apatii i marazmie. Polacy stali się więźniami swojego sposobu myślenia, nie potrafili wyzwolić się spod władzy narodowych mitów.

Wyspiański odwołuje się też do malarstwa Matejki - obrazów "Kościuszko pod Racławicami", "Stańczyk" czy "Wernyhora", które były częścią narodowej wyobraźni.

Wniosek: "Wesele" to diagnoza choroby narodu, który żyje przeszłością zamiast działać.

Język w "Weselu" - stylizacja językowa

Wyspiański mistrzowsko używa stylizacji językowej. Każda grupa społeczna mówi inaczej, co pomaga w charakterystyce postaci.

Dialektyzacja polega na naśladowaniu dialektu regionalnego. Chłopi używają dialektyzmów - charakterystycznych cech mowy ludowej, odmiennych od języka literackiego. To pokazuje ich pochodzenie i wykształcenie.

Kolokwializacja to naśladowanie języka potocznego używanego w codziennej komunikacji. Każda grupa społeczna ma swój sposób mówienia, co podkreśla różnice między nimi.

Poetyzacja wprowadza środki wyrazu charakterystyczne dla poezji, szczególnie w scenach z zjawami. To podnosi rangę wypowiedzi i nadaje im uroczysty charakter.

Praktycznie: Na egzaminie zwróć uwagę na różnice w sposobie mówienia poszczególnych postaci - to klucz do ich zrozumienia.