Informacje ogólne o maturze ustnej 2025

Dokument opublikowany przez Centralną Komisję Egzaminacyjną określa zasady egzaminu maturalnego z języka polskiego w części ustnej w 2025 roku. Dotyczy on terminów głównych w maju, dodatkowych w czerwcu oraz poprawkowych w sierpniu 2025 roku.

To ważne, byś wiedział, że ta lista zadań jawnych obowiązuje wszystkich maturzystów, którzy będą zdawać ustny egzamin z języka polskiego w 2025 roku.

Komunikat został opublikowany 1 września 2023 r., dając ci sporo czasu na przygotowanie się do tych konkretnych tematów.

💡 Pamiętaj, że znajomość tych zadań jawnych to duża pomoc w przygotowaniach, ale nie wyczerpuje całej problematyki lektur, która może pojawić się też w części pisemnej!

Tematy związane z Biblią i literaturą starożytną

Jawne zadania egzaminacyjne dotyczą najważniejszych lektur z podstawy programowej. W przypadku Biblii będziesz musiał omówić motywy takie jak cierpienie niezawinione (Księga Hioba), niestałość świata (Księga Koheleta) czy wizja końca świata (Apokalipsa św. Jana).

Zagadnienia z mitologii greckiej obejmują takie tematy jak poświęcenie w imię wyższych wartości czy problematyka winy i kary. Pojawia się też motyw miłości silniejszej niż śmierć - wszystkie na podstawie "Mitologii" Jana Parandowskiego.

Z literatury starożytnej należy przygotować się do omawiania heroizmu i życia jako wędrówki na podstawie fragmentów "Iliady" i "Odysei" Homera, a także konfliktu racji moralnych i człowieka wobec przeznaczenia z "Antygony" Sofoklesa.

Pamiętaj, że w każdej odpowiedzi musisz też uwzględnić wybrany przez siebie kontekst, który pogłębi twoją interpretację.

💡 Warto zwrócić uwagę na informację w przypisie - te tematy jawne określają jedynie zakres pierwszego zadania w zestawie egzaminacyjnym. Znajomość lektur sprawdzana będzie również w części pisemnej!

Literatura średniowieczna i wczesnorenesansowa

Zadania egzaminacyjne z literatury średniowiecznej obejmują dzieła takie jak Legenda o św. Aleksym (motyw ascezy), Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (taniec śmierci) oraz Kwiatki św. Franciszka z Asyżu (relacje człowieka z Bogiem i światem).

Ważnym zagadnieniem jest średniowieczny etos rycerski, który będziesz omawiać na podstawie "Pieśni o Rolandzie". Z kolei "Kronika polska" Galla Anonima pozwoli ci przeanalizować cechy idealnego władcy.

Na egzaminie możesz też trafić na temat związany ze średniowieczną wizją zaświatów przedstawioną w "Boskiej Komedii" Dantego Alighieri.

Wszystkie te utwory pokazują średniowieczny obraz świata, systemu wartości i relacji człowieka z Bogiem. Przygotowując się, zwróć uwagę na najważniejsze motywy, takie jak: asceza, śmierć, rycerstwo czy wizja zaświatów.

💡 Pamiętaj, że podczas odpowiedzi musisz nie tylko omówić główne zagadnienie, ale też pokazać, jak rozumiesz utwór w szerszym kontekście kulturowym!

Literatura renesansu, baroku i oświecenia

W tej części znajdziesz tematy obejmujące literaturę od renesansu po oświecenie. Z "Odprawy posłów greckich" Jana Kochanowskiego będziesz musiał omówić przyczyny upadku państwa oraz wykorzystanie motywów mitologicznych.

"Kazania sejmowe" Piotra Skargi koncentrują się na obrazie Polski i Polaków, a "Pamiętniki" Jana Chryzostoma Paska na portrecie szlachcica sarmaty.

Szekspir zajmuje ważne miejsce na liście z tematami dotyczącymi moralnej odpowiedzialności i wpływu władzy na człowieka w "Makbecie" oraz nieszczęśliwej miłości w "Romeo i Julii".

Z kolei "Skąpiec" Moliera pozwala przeanalizować, czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym oraz przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi.

Ignacy Krasicki reprezentowany jest przez tematy dotyczące wad ludzkich w satyrach oraz prawdy o naturze ludzkiej w bajkach.

💡 Podczas przygotowań pamiętaj, że epoka baroku i oświecenia wprowadzają nowe wartości i spojrzenie na świat - warto to uwzględnić w swoich odpowiedziach!

Literatura romantyczna: Mickiewicz

Zadania z twórczości Adama Mickiewicza stanowią znaczną część listy, co pokazuje wagę romantyzmu w polskiej kulturze. Począwszy od "Romantyczności", gdzie będziesz analizować konflikt między światem ducha a rozumu, przez ballady z motywem znaczenia przyrody dla człowieka.

W "Konradzie Wallenrodzie" główne zagadnienia to tragizm losu bohatera, metody walki z wrogiem oraz konflikt między dobrem własnym a dobrem ogółu.

"Pan Tadeusz" pozwala na analizę takich tematów jak rola wspomnień, zwyczaje szlacheckie oraz odkupienie winy szlachetnymi uczynkami.

Najwięcej tematów dotyczy "Dziadów". Część II koncentruje się na sprawiedliwości w kulturze ludowej, natomiast część III obejmuje zagadnienia takie jak losy młodzieży pod zaborami, mesjanizm, postawy wobec zaborcy, relacje człowieka z Bogiem, sny i widzenia oraz nawiązania do motywów biblijnych.

💡 Pamiętaj, że w przypadku Mickiewicza szczególnie ważne jest rozumienie kontekstu historycznego - zaborów i walki o niepodległość Polski!

Literatura romantyczna: Słowacki, Fredro, Krasiński

Juliusz Słowacki reprezentowany jest przez dwa dramaty. Z "Balladyny" będziesz omawiać wpływ świata nadprzyrodzonego na losy bohatera oraz konsekwencje dokonanych wyborów życiowych.

"Kordian" pozwala na analizę takich zagadnień jak wartości, dla których człowiek gotów jest poświęcić życie, młodość jako czas rozczarowań oraz winkelriedyzm jako romantyczna idea poświęcenia.

Z "Zemsty" Aleksandra Fredry pochodzą tematy dotyczące intrygi jako sposobu na osiągnięcie celu oraz wpływu konfliktu na ludzi.

"Nie-Boska Komedia" Zygmunta Krasińskiego skłania do refleksji nad relacjami rodzinnymi, motywem poety oraz rewolucją jako siłą niszczącą lub budującą.

Te romantyczne utwory pozwalają ci zrozumieć różnorodność tematów i podejść charakterystycznych dla polskiego romantyzmu, od patriotyzmu przez egzystencjalne dylematy po motywy fantastyczne.

💡 Przygotowując się do tych tematów, warto zwrócić uwagę na charakterystyczne dla romantyzmu motywy: wewnętrzne rozdarcie bohaterów, konflikt wartości i nadnaturalność!

Literatura pozytywistyczna

Z literatury pozytywistycznej na liście znajdziesz "Lalkę" Bolesława Prusa, gdzie pojawiają się tematy takie jak miłość jako siła destrukcyjna lub motywująca, różne oblicza przyjaźni, praca jako pasja, rola majątku i pochodzenia w relacjach, konfrontacja marzeń z rzeczywistością, cechy charakteru ułatwiające osiągnięcie celu oraz miasto jako przestrzeń przyjazna lub wroga.

Z noweli Prusa "Z legend dawnego Egiptu" pochodzi temat człowieka wobec wyroków losu.

Eliza Orzeszkowa reprezentowana jest przez "Gloria victis" z tematem pamięci o zrywach narodowych.

"Potop" Henryka Sienkiewicza pozwala na analizę zagadnień takich jak działanie w pojedynkę a współpraca, przemiana wewnętrzna bohatera oraz postawy odwagi i tchórzostwa.

Z literatury rosyjskiej pojawia się "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego z tematami dotyczącymi walki człowieka ze słabościami, winy i kary, poświęcenia dla innych oraz determinant ludzkiego postępowania.

💡 W pozytywizmie zwróć szczególną uwagę na realizm w przedstawianiu rzeczywistości oraz na kwestie społeczne, które były wtedy szczególnie ważne!

Literatura Młodej Polski i początku XX wieku

"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego reprezentowane jest przez tematy dotyczące barier w porozumieniu między grupami społecznymi, roli chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej, snu o Polsce, znaczenia widm i zjaw oraz motywu tańca.

Z "Chłopów" Władysława Stanisława Reymonta (tom I - Jesień) pochodzą zagadnienia takie jak rola przyrody, obyczaj i tradycja oraz konflikt pokoleń.

"Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego porusza tematy znaczenia tytułu, wojny i rewolucji jako źródeł doświadczeń, wizji odbudowy Polski oraz młodości jako czasu kształtowania tożsamości.

Z noweli Żeromskiego "Rozdzióbią nas kruki, wrony..." pochodzi temat refleksji o losach powstańców.

"Ferdydurke" Witolda Gombrowicza pozwala na analizę groteskowego obrazu świata oraz człowieka wobec presji otoczenia.

Te utwory pokazują zmiany w polskiej literaturze na przełomie XIX i XX wieku - od symbolizmu Młodej Polski po nowatorstwo międzywojnia.

💡 W tej literaturze szczególnie ważne są konteksty historyczne: rozbicie dzielnicowe Polski, odzyskiwanie niepodległości oraz kształtowanie się nowoczesnego społeczeństwa!

Literatura wojny, okupacji i współczesna

Literatura wojenna reprezentowana jest przez opowiadania Tadeusza Borowskiego: "Proszę państwa do gazu" ("człowiek zlagrowany") oraz "Ludzie, którzy szli" (przejawy dehumanizacji i obozowa codzienność).

"Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego porusza tematy znaczenia tytułu, pracy dla człowieka oraz konsekwencji zniewolenia.

"Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall koncentruje się na zachowaniu godności w skrajnych sytuacjach oraz Zagładzie z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie.

Z literatury obcej pojawia się "Dżuma" Alberta Camusa z tematami dotyczącymi poświęceń, człowieka wobec cierpienia i śmierci oraz przyjaźni w sytuacjach skrajnych.

"Rok 1984" George'a Orwella porusza zagadnienia relacji międzyludzkich w państwie totalitarnym oraz zachowania wolności w państwie totalitarnym.

Te utwory pokazują traumatyczne doświadczenia XX wieku: wojny światowe, obozy koncentracyjne, Holokaust i totalitaryzmy.

💡 Przygotowując się do tych tematów, zwróć szczególną uwagę na język i sposób narracji - często są one równie ważne jak sama treść utworów!

Ostatnie tematy i podsumowanie

Strona 10 dokumentu zawiera kontynuację tematów z "Roku 1984" George'a Orwella, które dotyczą relacji międzyludzkich w państwie totalitarnym oraz zachowania wolności w systemie opresyjnym.

Pełna lista zawiera łącznie 97 tematów obejmujących najważniejsze lektury z podstawy programowej - od Biblii po literaturę XX wieku. Każdy temat koncentruje się na konkretnym zagadnieniu, które będziesz musiał omówić, odnosząc się zarówno do treści utworu, jak i do wybranego kontekstu.

Przygotowując się do egzaminu, warto stworzyć mapę zagadnień dla każdej lektury, zauważając, które motywy powtarzają się w różnych utworach (np. poświęcenie, miłość, wolność, cierpienie).

Pamiętaj, że podczas egzaminu będziesz losował jeden z tych tematów jako pierwsze zadanie. Drugie zadanie będzie dotyczyło analizy tekstu, który zobaczysz dopiero na egzaminie.

💡 Systematyczne przygotowania są kluczem do sukcesu! Zaplanuj naukę tak, by przeanalizować wszystkie tematy, ale ze szczególnym naciskiem na te lektury, które sprawiają ci największą trudność.