Porównanie gospodarki rynkowej i centralnie planowanej
Gospodarka centralnie planowana, zwana też gospodarką niedoborów, charakteryzuje się następującymi cechami:
- Państwo reguluje ceny i ilość dostępnych produktów
- Występuje nadwyżka popytu
- Środki produkcji i zakłady są własnością państwową
- Brak elementu zysku
Highlight: W gospodarce centralnie planowanej ceny są regulowane przez państwo i są wszędzie takie same, nie uwzględniając np. kosztów transportu.
Gospodarka rynkowa z kolei cechuje się:
- Dominacją prywatnych środków produkcji
- Cenami regulowanymi przez podaż i popyt
- Obecnością elementu zysku
- Niewielkim udziałem państwa w gospodarce
Example: Przykładami prywatnych środków produkcji w gospodarce rynkowej są piekarnie czy warsztaty samochodowe.
Vocabulary: Podaż to ilość dóbr, jaką producenci są skłonni dostarczyć na rynek przy danej cenie.
Charakterystyka budżetu
Budżet to zestawienie przychodów i wydatków w określonym czasie, np. w skali miesiąca. Wyróżniamy trzy rodzaje budżetów:
- Budżet zrównoważony - dochody równe wydatkom
- Nadwyżka budżetowa - dochody większe od wydatków
- Dziura budżetowa - dochody mniejsze od wydatków
Definition: Dziura budżetowa to sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody.
Dochody w budżecie mogą pochodzić z różnych źródeł:
- Z pracy
- Spoza pracy (np. zasiłki socjalne, wygrane, darowizny)
- Z majątku (np. sprzedaż, inwestycje w nieruchomości)
Highlight: Inwestycja w mieszkanie na wynajem jest przykładem dochodu z majątku.