Budowa i rodzaje lipidów

Lipidy to związki zbudowane głównie z węgla, wodoru i tlenu, czasem zawierają również azot i fosfor. Ze względu na swoją niepolarną budowę są hydrofobowe (nie mieszają się z wodą) i tworzą osobną warstwę na powierzchni wody, ponieważ mają mniejszą gęstość.

Lipidy proste to głównie estry, które powstają w wyniku reakcji alkoholu z kwasem karboksylowym. Najważniejsze z nich to triglicerydy, w których alkoholem jest glicerol połączony z kwasami tłuszczowymi. Kwasy te mogą być nasycone (bez wiązań podwójnych) lub nienasycone (z co najmniej jednym wiązaniem podwójnym).

Tłuszcze pełnią funkcje zapasowe (są bogate w energię), termoizolacyjne i ochronne. U zwierząt występują głównie pod skórą i wokół narządów, a u roślin w nasionach jako źródło energii dla rozwijającego się zarodka. Woski to inny rodzaj lipidów prostych, które pokrywają pióra ptaków, sierść ssaków czy kutykule roślin.

Ciekawostka: Tłuszcze stałe (przeważnie zwierzęce) zawierają więcej kwasów nasyconych, a tłuszcze ciekłe (głównie roślinne) mają więcej kwasów nienasyconych.

Lipidy złożone - fosfolipidy i glikolipidy - mają dwa końce o różnym powinowactwie do wody: hydrofobowe "ogony" i hydrofilowe "głowy". Ta właściwość czyni je podstawowym składnikiem błon biologicznych, które tworzą dwuwarstwę fosfolipidową.

Steroidy i karotenoidy

Steroidy mają złożoną, pierścieniową budowę i płaskie cząsteczki. Najważniejszym steroidem u zwierząt jest cholesterol, który usztywnia błony komórkowe i stanowi substancję wyjściową do syntezy wielu ważnych związków - od hormonów steroidowych po witaminę D.

W komórkach roślinnych steroidy pełnią funkcje budulcowe oraz działają jako hormony. Mogą też chronić rośliny przed zjadaniem, nadając im gorzki smak lub będąc toksycznymi. Ciekawe są fitoekdyzony - roślinne steroidy o budowie podobnej do ekdyzonu, które przyspieszają przekształcanie się larw owadów w dorosłe formy.

Karotenoidy to barwne związki produkowane w komórkach roślin. Obejmują one czerwone i pomarańczowe karoteny oraz żółte ksantofile. Działają jako barwniki pomocnicze w fotosyntezie, towarzysząc chlorofilom, a jednocześnie chronią komórki przed szkodliwym działaniem reaktywnych form tlenu.

Warto wiedzieć: Karotenoidy odpowiadają za barwy płatków kwiatów i owoców, co pomaga przywabiać zwierzęta zapylające i rozsiewające nasiona.