Podstawy krzyżówek genetycznych
Każdą cechę organizmu określają geny, które występują w różnych wariantach. Cechy mogą być dominujące (oznaczane wielką literą, np. A) lub recesywne (oznaczane małą literą, np. a). Osoba posiadająca dwa takie same allele (AA lub aa) to homozygota, a osoba z różnymi allelami (Aa) to heterozygota.
Krzyżówki genetyczne możemy przedstawiać w formie tabeli. Na przykład, jeśli mama ma genotyp AA, a tata Aa, wszystkie dzieci (100%) będą miały cechę dominującą.
💡 Ciekawostka: Nawet gdy cecha dominująca "przykrywa" recesywną w fenotypie (wyglądzie), recesywny allel wciąż jest przekazywany potomstwu!
Kariotyp człowieka
Człowiek ma 23 pary chromosomów - 22 pary to chromosomy autosomalne, a jedna para to chromosomy płci. Kobieta ma chromosomy XX, a mężczyzna XY. Dzięki temu każda kobieta przekazuje chromosom X, a mężczyzna może przekazać X lub Y.
Gdy przedstawimy to w formie krzyżówki, otrzymamy rozkład potomstwa 50% dziewczynek (XX) i 50% chłopców (XY).
Choroby genetyczne - hemofilia
Hemofilia to choroba powodująca zaburzenia krzepliwości krwi. Jest to choroba sprzężona z płcią, związana z chromosomem X. Oznaczając X<sup>H</sup> jako allel zdrowy, a X<sup>h</sup> jako allel choroby, możemy określić możliwe genotypy:
- X<sup>H</sup>X<sup>H</sup> - zdrowa kobieta
- X<sup>H</sup>X<sup>h</sup> - kobieta nosicielka (zdrowa, ale może przekazać chorobę)
- X<sup>h</sup>X<sup>h</sup> - chora kobieta
- X<sup>H</sup>Y - zdrowy mężczyzna
- X<sup>h</sup>Y - chory mężczyzna