Budowa zewnętrzna i szkielet gadów

Gady to zwierzęta zmiennocieplne, które regulują swoją temperaturę ciała dzięki środowisku. W niesprzyjających warunkach zapadają w stan hibernacji. Najbardziej znane to żółwie, krokodyle i sfenodonty.

Ciało gadów pokrywa gruba, sucha skóra z silnie zrogowaciałym naskórkiem, który tworzy łuski, tarczki lub płytki rogowe. Naskórek wytwarza również pazury i rogowe łuski, które chronią ciało przed utratą wody.

Szkielet gadów wyróżnia masywna, skostniała czaszka z kością kwadratową i jednym kłykciem potylicznym, co zapewnia dużą ruchomość głowy. Kończyny są podsunięte pod tułów, co umożliwia szybkie poruszanie się. Posiadają pięć palców oraz dwie kości przedramienia i podudzia.

Ciekawostka! Żuchwa gadów nie jest zrośnięta między prawą a lewą częścią, co daje im większą swobodę ruchów podczas pobierania pokarmu.

Układ pokarmowy gadów zaczyna się od jamy gębowej z zębami (niektóre węże i jaszczurki mają zęby jadowe). Język służy głównie jako narząd dotyku. Dalej pokarm przechodzi przez przełyk, żołądek, jelito cienkie (z dwunastnicą), gdzie działają trzustka i wątroba, a następnie jelito grube, zakończone kloaką.

Układy wewnętrzne gadów

Układ oddechowy gadów jest dobrze przystosowany do życia na lądzie. Powietrze wędruje przez nozdrza zewnętrzne do jamy nosowej, następnie przez nozdrza wewnętrzne do jamy gębowej i gardzieli, a stamtąd do krtani, tchawicy i oskrzeli. Płuca mają gąbczastą budowę, a wentylacja odbywa się dzięki mięśniom klatki piersiowej.

Serce gadów składa się z dwóch przedsionków i jednej komory z częściową przegrodą, która zapobiega mieszaniu się krwi żylnej z tętniczą. Występują dwa łuki aorty, co stanowi układ pośredni między rybami a ssakami.

Układ nerwowy cechuje dobrze rozwinięte kresomózgowie i móżdżek. Kresomózgowie budują dwie półkule pokryte korą mózgową. Zmysły są dobrze rozwinięte - oczy posiadają trzy powieki (górną, dolną i migawkową) i zdolność akomodacji, a narząd słuchu i równowagi tworzy ucho wewnętrzne i środkowe.

Ważne! Węże nie posiadają błony bębenkowej, dlatego są praktycznie głuche, ale za to mają specjalne jamki policzkowe z termoreceptorami, które pozwalają im precyzyjnie lokalizować ofiary wyczuwając ich temperaturę ciała.

Wydalanie i rozmnażanie gadów

Układ wydalniczy gadów tworzą nerki, moczowody i kloaka. Wydalają silnie zagęszczony mocz zawierający kwas moczowy, co umożliwia oszczędną gospodarkę wodną i minimalne zużycie wody – kluczowa adaptacja do życia na lądzie.

Gady są rozdzielnopłciowe z wyraźnym dymorfizmem płciowym. Zapłodnienie jest zawsze wewnętrzne. Mogą być jajorodne lub jajożyworodne, a ich rozwój jest prosty i całkowicie lądowy. To właśnie gady jako pierwsze uniezależniły się od wody w procesie rozrodu.

Zarodek gadów rozwija się w jaju otoczonym specjalnymi błonami płodowymi: kosmówką (pośredniczy w wymianie gazowej), owodnią (zapewnia środowisko wodne), omocznia (wchłania wodę umożliwiając jej wielokrotne użycie) i pęcherzykiem żółtkowym (dostarcza substancje odżywcze).

Zapamiętaj! Najważniejsze przystosowania gadów do życia na lądzie to: sucha skóra z wielowarstwowym naskórkiem, wydajna wymiana gazowa dzięki płucom o gąbczastej budowie, układ krwionośny z niepełną przegrodą w sercu oraz oszczędna gospodarka wodna dzięki wydalaniu kwasu moczowego.