Czym jest korzeń i jakie ma funkcje

Korzeń to wielokomórkowy organ wegetatywny, który nie ma liści, ale ma specjalne tkanki wzrostowe na końcach. To prawdziwy multitasking - jednocześnie utrzymuje roślinę w ziemi, pobiera wodę z solami mineralnymi i magazynuje substancje zapasowe na gorsze czasy.

Rośliny mają dwa główne systemy korzeniowe. System palowy znajdziesz u roślin dwuliściennych - składa się z grubego korzenia głównego rosnącego w dół i mniejszych korzeni bocznych. System wiązkowy charakterystyczny dla jednoliściennych to masa drobnych, podobnych korzeni wyrastających z łodygi.

💡 Ciekawostka: Korzenie w systemie wiązkowym to tzw. korzenie przybyszowe - nie powstają z nasiona, tylko z łodygi!

Strefy korzenia - od czubka do góry

Korzeń ma cztery strefy korzenia, każda z innym zadaniem. Na samym czubku jest strefa podziałów komórkowych (stożek wzrostu) chroniona czapeczką - tu komórki intensywnie się dzielą przez mitozę.

Wyżej znajduje się strefa wydłużenia, gdzie komórki powiększają swoje rozmiary i korzeń rośnie na długość. Następnie jest strefa włośnikowa, w której komórki różnicują się w tkanki stałe, a włośniki pobierają wodę z gleby.

Na szczycie mamy strefę korzeni bocznych - tu z okolnicy wyrastają nowe korzenie boczne, które stabilizują roślinę i przewodzą wodę w kierunku łodygi.

💡 Zapamiętaj: Włośniki dramatycznie zwiększają powierzchnię wchłaniania wody - bez nich roślina by "umarła z pragnienia"!

Budowa pierwotna i wtórna korzenia

Budowa pierwotna korzenia powstaje dzięki działaniu stożka wzrostu. Zewnętrzną warstwę stanowi ryzoderma z włośnikami - nie ma kutykulii ani aparatów szparkowych, bo jej zadaniem jest wchłanianie wody.

Pod nią znajduje się kora pierwotna z tkanki miękiszowej, która przewodzi wodę do środka. Najważniejsza jest śródskórnia - wewnętrzna warstwa kory regulująca przepływ substancji. W centrum jest walec osiowy z tkankami przewodzącymi.

Budowa wtórna powstaje dzięki działaniu kambium i fellogenu. Kambium tworzy drewno i łyko wtórne (wzrost na grubość), a fellogen wytwarza korkownicę - wtórną tkankę okrywającą zastępującą ryzodermę.

💡 Na egzamin: Pamiętaj różnicę - budowa pierwotna = działanie stożka wzrostu, budowa wtórna = działanie kambium i fellogenu!

Modyfikacje korzeni - przystosowania do różnych warunków

Rośliny potrafią modyfikować swoje korzenie w zależności od potrzeb. Korzenie powietrzne pokryte welamenem wchłaniają wodę deszczową i parę wodną z powietrza - znajdziesz je u storczyków.

Korzenie podporowe wyrastają z łodygi i wrastają ukośnie w ziemię, podpierając rośliny o płytkim systemie korzeniowym. Korzenie spichrzowe magazynują skrobię, pomagając roślinie przetrwać zimę.

Niektóre rośliny mają korzenie czepne do przymocowywania się do gałęzi lub korzenie oddechowe (pneumatofory) dostarczające tlen korzeniom podziemnym. Rośliny pasożytnicze wytwarzają ssawki (haustoria), które wrastają w żywiciela i kradną mu pokarm.

💡 Przykład z życia: Marchew i rzodkiewka to korzenie spichrzowe pełne substancji zapasowych - dlatego są takie pożywne!