Korzeń pełni dwie kluczowe funkcje w życiu rośliny. Przede wszystkim odpowiada za utrzymywanie rośliny w podłożu, co zapewnia jej stabilność i możliwość wzrostu. Drugą istotną funkcją jest pobieranie wody i soli mineralnych z podłoża, które są niezbędne do przeprowadzania procesu fotosyntezy i innych procesów życiowych. W strefie włośnikowej korzenia znajdują się wyspecjalizowane struktury, które zwiększają powierzchnię wchłaniania substancji odżywczych z gleby.

System korzeniowy u roślin dwuliściennych to system palowy, który składa się z grubego korzenia głównego oraz cieńszych korzeni bocznych. Taki system palowy pozwala roślinie sięgać głęboko w podłoże, nawet do poziomu wód gruntowych. Z kolei u roślin jednoliściennych występuje system wiązkowy, w którym z podstawy pędu wyrastają liczne, delikatne korzenie przybyszowe o podobnej długości. Ten typ systemu umożliwia pobieranie dużej ilości wody z relatywnie małej objętości gleby.

Budowa pierwotna występuje u młodych roślin i powstaje dzięki działalności stożka wzrostu, co pozwala korzeniowi rosnąć na długość. W tej fazie wyróżniamy takie elementy jak ryzoderma, kora pierwotna i walec osiowy zawierający tkanki przewodzące. Natomiast budowa wtórna pojawia się u starszych roślin i jest wynikiem działania kambium i felogenu, co umożliwia przyrost korzenia na grubość. W budowie wtórnej korzenia ważną rolę odgrywa korkowica, która po zaniku ryzodermy i kory pierwotnej przejmuje funkcję okrywającą.

Rośliny wykształciły różne modyfikacje korzeni w zależności od środowiska życia. Korzenie podporowe występują u roślin o płytkim systemie korzeniowym, by zapobiegać utracie równowagi. Korzenie spichrzowe magazynują substancje zapasowe i występują głównie u roślin dwuletnich, jak marchew czy burak. Korzenie oddechowe (pneumatofory) wykształcają rośliny terenów bagnistych, by dostarczać tlen do podziemnych części. Ciekawą adaptacją są również ssawki (haustoria), które umożliwiają roślinom pasożytniczym pobieranie wody i substancji odżywczych z organizmu żywiciela.