Choroby sprzężone z płcią

Choroby sprzężone z płcią są związane z genami znajdującymi się na chromosomach płci. Najczęściej dotykają mężczyzn, ponieważ mają oni tylko jeden chromosom X, podczas gdy kobiety mają dwa.

W przypadku daltonizmu (zaburzenia rozpoznawania barw) mamy allele: X^D (prawidłowe widzenie) i X^d (daltonizm). Kobiety mogą być zdrowe $X^D X^D$, nosicielkami bez objawów $X^D X^d$ lub chorymi $X^d X^d$. Mężczyźni mogą być tylko zdrowi $X^D Y$ lub chorzy $X^d Y$.

Podobnie działa hemofilia - choroba związana z zaburzeniem krzepliwości krwi. Oznaczamy ją allelami X^H (prawidłowa krzepliwość) i X^h (hemofilia). U kobiet występują genotypy X^H X^H (zdrowa), X^H X^h (nosicielka) lub X^h X^h (chora). Mężczyźni mogą być zdrowi $X^H Y$ lub chorzy $X^h Y$.

💡 Pamiętaj! Mężczyźni potrzebują tylko jednego allelu recesywnego, aby zachorować, ponieważ mają tylko jeden chromosom X. Kobiety muszą mieć dwa recesywne allele, aby choroba się ujawniła.

Rozwiązywanie krzyżówek genetycznych

Krzyżówki genetyczne pomagają przewidzieć prawdopodobieństwo wystąpienia cech u potomstwa. Rozwiązujemy je zapisując genotypy rodziców i analizując możliwe kombinacje gamet.

W przypadku daltonizmu, gdy matka jest nosicielką $X^D X^d$, a ojciec jest chory $X^d Y$, ich potomstwo może mieć różne genotypy. Synowie mogą odziedziczyć X^D (zdrowi) lub X^d (chorzy), a córki X^D X^d (nosicielki) lub X^d X^d (chore). Prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z daltonizmem wynosi 25%.

Dla hemofilii, gdy matka jest nosicielką $X^H X^h$, a ojciec jest chory $X^h Y$, prawdopodobieństwo urodzenia chorego dziecka wynosi 50%. Połowa synów będzie chora $X^h Y$, połowa zdrowa $X^H Y$, a wśród córek połowa będzie nosicielkami $X^H X^h$, a połowa chorymi $X^h X^h$.

💡 Podczas rozwiązywania krzyżówek genetycznych zawsze pamiętaj o sprawdzeniu wszystkich możliwych kombinacji gamet. Pomoże ci to poprawnie określić prawdopodobieństwo!

Dziedziczenie grup krwi

Grupy krwi dziedziczą się według schematu wieloallelicznego. Występują trzy allele: I^A, I^B oraz i, które tworzą cztery fenotypy: grupę A, B, AB i O.

Genotypy dla poszczególnych grup krwi to:

• Grupa A: I^A I^A lub I^A i
• Grupa B: I^B I^B lub I^B i
• Grupa AB: I^A I^B
• Grupa O: ii

Rozwiązując krzyżówki grup krwi, analizujemy możliwe kombinacje gamet od rodziców. Na przykład, jeśli ojciec ma grupę AB $I^A I^B$, a matka O (ii), ich dzieci mogą mieć tylko grupę A $I^A i$ lub B $I^B i$, z równym prawdopodobieństwem 50% na każdą.

Gdy matka ma grupę A (możemy założyć genotyp I^A i), a ojciec O (ii), ich dzieci będą miały albo grupę A $I^A i$, albo grupę O (ii), również z równym prawdopodobieństwem 50% na każdą.

💡 Zapamiętaj! Allele I^A i I^B są kodominujące względem siebie (tworzą grupę AB), ale dominujące wobec allelu i (recesywnego).