Parki Narodowe w Polsce - Przewodnik Edukacyjny

Parki Narodowe w Polsce - charakterystyka ogólna

Park narodowy to obszar o powierzchni minimalnej 1000 ha, na którym podlega ochronie cała przyroda oraz walory krajobrazowe. W każdym parku wyróżniamy trzy strefy ochrony: ścisłą, częściową i krajobrazową. Dodatkowo wokół parku wyznacza się otulinę, która stanowi dodatkową strefę ochronną.

Obecnie w Polsce funkcjonują 23 parki narodowe. Najstarszym jest Pieniński Park Narodowy, a najmłodszym Park Narodowy "Ujście Warty". Pod względem powierzchni najmniejszy jest Pieniński PN, a największy Biebrzański PN. Warto wiedzieć, że największy procent obszarów pod ścisłą ochroną posiada Bieszczadzki PN (70%), a najmniejszy - Narwiański PN (0%).

Każdy z parków narodowych ma swoje charakterystyczne logo związane z typowym dla niego gatunkiem. Na przykład symbolem Babiogórskiego PN jest okrzyn jeleni, Białowieskiego PN - żubr europejski, a Tatrzańskiego PN - kozica tatrzańska.

Ciekawostka: Tatrzański Park Narodowy wyróżnia się największą różnorodnością gatunkową wśród polskich parków narodowych!

Charakterystyka Babiogórskiego Parku Narodowego

Babiogórski Park Narodowy utworzono 30 października 1954 roku w województwie małopolskim, przy granicy ze Słowacją. Jego powierzchnia wynosi 33,92 km², z czego ochronie ścisłej podlega 1125,82 ha. Siedziba parku znajduje się w Zawoi, gdzie działa również Ośrodek Edukacyjny.

Klimat parku charakteryzuje się napływem wilgotnych mas powietrza polarno-morskiego z zachodu i północnego zachodu. Powoduje to wysokie roczne opady - około 1400 mm, szczególnie na północnych stokach. Południowe stoki znajdują się w "cieniu opadowym" i otrzymują mniej opadów.

Pasmo babiogórskie ma ponad 10 km długości i jest ułożone równoleżnikowo. Granicę masywu wyznaczają dwie przełęcze: Lipnicka (Krowiarki 1012 m n.p.m.) i Jałowiecka (1017 m n.p.m.). Ten układ terenu sprawia, że park jest doskonałym miejscem do obserwacji zjawisk przyrodniczych występujących na różnych wysokościach.

Warto zapamiętać: Babiogórski Park Narodowy chroni najwyższe pasmo Beskidu Żywieckiego, które ma charakterystyczny układ równoleżnikowy!

Geologia i roślinność Babiogórskiego PN

Babia Góra zbudowana jest z piaskowcowo-łupkowych utworów fliszowych pochodzących z górnej kredy i paleogenu. Znaczną część obszaru zajmują osady czwartorzędowe oraz stoki napływowe, szczególnie na północnych zboczach. W parku dominują gleby brunatne kwaśne, z dużym udziałem gleb bielicowych i brunatnych właściwych.

Park charakteryzuje się pięknym piętrowym układem roślinności, obejmującym:

1. Regiel dolny $700-1150 m n.p.m.$ - z bukiem zwyczajnym i jodłą pospolitą
2. Regiel górny $1150-1350 m n.p.m.$ - zdominowany przez świerk
3. Piętro kosodrzewiny $1350-1650 m n.p.m.$ - z kosodrzewiną i jarząbem pospolitym
4. Piętro alpejskie $1650-1725 m n.p.m.$ - z sitami i kosmatkami

Najwyższym szczytem parku jest Diablak (1725 m n.p.m.), a kolejne to Kościółki (1620 m n.p.m.) i Główniak/Wołowe Skały (1617 m n.p.m.).

Fascynujące: W Babiogórskim PN występuje wyjątkowa roślina - okrzyn jeleni, która stała się symbolem parku, a także rogownica alpejska będąca endemitem!

Białowieski Park Narodowy - najstarszy las w Europie

Białowieski Park Narodowy utworzono 11 sierpnia 1932 roku pod pierwotną nazwą Park Narodowy w Białowieży. Znajduje się w województwie podlaskim, a jego siedziba mieści się w Białowieży. Park zajmuje powierzchnię 105,17 km², z czego aż 6059,27 ha podlega ochronie ścisłej.

Park chroni najlepiej zachowany fragment Puszczy Białowieskiej - ostatni w Europie fragment lasu pierwotnego. Jest także domem dla największej na świecie wolnościowej populacji żubra, liczącej kilkaset sztuk. W skład parku wchodzą dwie jednostki administracyjne: Obręb Ochronny Rezerwat i Obręb Ochronny Ośrodka Hodowli Żubrów.

Flora Puszczy Białowieskiej jest wyjątkowo bogata - ponad 3/4 powierzchni zajmują lasy liściaste. Największą powierzchnię zajmują grądy rosnące na najżyźniejszych glebach. W miejscach zalewanych rosną olsy i łęgi, a w suchszych - bory sosnowe, świerkowe i mieszane. Charakterystycznym elementem jest duża ilość martwego drewna, które w obszarze ochrony ścisłej stanowi około 25% masy wszystkich drzew.

Czy wiesz, że: W 1919 roku zabito ostatniego żubra w Puszczy Białowieskiej, a od 1929 roku rozpoczęto program restytucji gatunku. Dopiero w 1952 roku pierwsze okazy wypuszczono na wolność!

Biebrzański Park Narodowy - królestwo bagien

Biebrzański Park Narodowy utworzono 9 września 1993 roku na terenach Kotliny Biebrzańskiej w województwie podlaskim. Jest to największy park narodowy w Polsce z powierzchnią 592,23 km². Jego głównym celem jest ochrona największych w Polsce torfowisk niskich.

Park obejmuje dolinę Biebrzy od ujścia Niedźwiedzicy aż po ujście do Narwi. Niemal cały brzeg Biebrzy (około 155 km) znajduje się na terenie parku. Ochronę tego terenu zapoczątkowano już w latach międzywojennych, tworząc dwa rezerwaty - Czerwone Bagno i Grzędy.

Na terenie parku spotkamy niezwykłą różnorodność zbiorowisk roślinnych: wodnych, bagiennych, torfowiskowych, szuwarowych i leśnych. Szczególnie cenne są zbiorowiska mechowiskowe z gatunkami rzadkimi i reliktowymi, takimi jak brzoza niska, wierzba lapońska czy gnidosz królewski. Najbardziej charakterystycznym ssakiem jest łoś, dla którego park stanowi największą ostoję w Polsce (około 400 osobników).

Ekologiczna perełka: Bagna Biebrzańskie są jedną z najważniejszych ostoi dla ptaków siewkowatych w Europie Środkowej. Gniazdują tu rzadkie gatunki, takie jak batalion, wodniczka czy orlik krzykliwy!

Biebrzański Park Narodowy - unikalne środowisko bagienne

Bagna Biebrzańskie (Kotlina Biebrzańska) powstały podczas zlodowaceń środkowopolskiego i bałtyckiego. W poprzecznym przekroju doliny wyróżniamy trzy charakterystyczne strefy: immersyjną z roślinami nadwodnymi, immersyjno-emersyjną z kępami turzyc oraz emersyjną, która nie jest zalewana przez wody.

Park wyróżnia się bogactwem rzadkich roślin. Znajdziemy tu wiele gatunków reliktowych, takich jak brzoza niska, wierzba lapońska czy widłaki (jałowcowaty, goździsty, wroniec). Niezwykle cenne są rośliny owadożerne - rosiczka okrągłolistna i długolistna, a także rzadkie gatunki jak gnidosz królewski, goryczka wąskolistna czy kosaciec syberyjski.

W parku występuje imponująca różnorodność storczykowatych oraz roślin torfowiskowych, takich jak mokradłosz, pęcherznica, wełnianka delikatna czy skalnica torfowiskowa. Nie brakuje też pięknych kwiatów jak fiołek mokradowy czy miesięcznica trwała, które zachwycają obserwatorów przyrody.

Biologiczna skarbnica: Na terenie Biebrzańskiego PN rośnie ponad 20 gatunków storczyków, co czyni go jednym z najważniejszych refugiów tych rzadkich roślin w Polsce!

Bieszczadzki Park Narodowy - kraina połonin

Bieszczadzki Park Narodowy utworzono 4 sierpnia 1973 roku w województwie podkarpackim. Jego obszar obejmuje Bieszczady Zachodnie, w tym najdalej wysunięty na południe punkt Polski - Opołonek (1028 m n.p.m.). Siedziba parku znajduje się w Ustrzykach Górnych, a jego powierzchnia wynosi 292,02 km², z czego aż 70% objęte jest ochroną ścisłą.

Najwyższymi szczytami parku są Tarnica (1346 m n.p.m.), Krzemień (1335 m n.p.m.) i Halicz (1333 m n.p.m.) w Paśmie Połonin oraz Wielka Rawka (1307 m n.p.m.) w Paśmie Granicznym. Od 1993 roku dla zachowania otwartych terenów prowadzi się wypas koni huculskich, których hodowle znajdują się w Wołosatem i Tarnawie Niżnej.

Flora parku obejmuje dwa piętra roślinno-klimatyczne - regiel dolny i połoniny. Około 80% parku zajmują lasy liściaste i mieszane z bukiem, olszą, jaworem, wiązem i jodłą. Połoniny zajmują około 1800 ha, z czego 90% podlega ochronie ścisłej. Występuje tu wiele rzadkich gatunków wschodniokarpackich, w tym 7 endemitów Karpat Wschodnich.

Przyrodnicza perełka: Bieszczadzki Park Narodowy charakteryzuje się brakiem typowego dla gór piętra kosodrzewiny, co tworzy unikatowy krajobraz otwartych połonin porośniętych trawami i ziołoroślami!

Fauna Bieszczadzkiego Parku Narodowego

Bieszczadzki Park Narodowy jest domem dla 230 gatunków kręgowców, w tym 58 gatunków ssaków. Znajdziemy tu prawie wszystkie krajowe gatunki dużych ssaków drapieżnych i roślinożernych. Najważniejsze z nich to niedźwiedź, wilk, ryś, żbik oraz żubr, którego populacja liczy około 280 osobników.

Park jest wyjątkowo cenny dla ornitologów. Gniazdują tu rzadkie gatunki dużych ptaków drapieżnych, takie jak orzeł przedni, orlik krzykliwy, gadożery, orzełek włochaty, trzmielojady i ścierwniki białe. Na terenie parku występuje największe zagęszczenie populacji puszczyka uralskiego w Europie.

W najwyższych partiach gór można zaobserwować rzadkie gatunki ptaków wysokogórskich, takich jak siwerniak, pliszka górska czy nagórnik. W granicach parku żyją również rzadkie dzięcioły - białogrzbiety i trójpalczasty, które znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt.

Dzikie królestwo: W Bieszczadzkim PN żyją wszystkie duże drapieżniki występujące w Polsce - niedźwiedź brunatny, wilk, ryś i żbik, co świadczy o naturalności i bioróżnorodności tego ekosystemu!

Park Narodowy "Bory Tucholskie"

Park Narodowy "Bory Tucholskie" powstał 1 lipca 1996 roku w województwie pomorskim. Wchodzi w skład Rezerwatu Biosfery "Bory Tucholskie", a jego siedziba znajduje się w Charzykowy. Całkowita powierzchnia parku wynosi 46,13 km², z czego ochronie ścisłej podlega 324,3 ha.

Powierzchnia leśna parku obejmuje niecałe 2% (3800 ha) całkowitej leśnej powierzchni Borów Tucholskich. Na terenie parku znajduje się 21 jezior, z czego największym i najgłębszym jest Jezioro Ostrowite. Szczególnie cenne są jeziora lobeliowe: Wielkie Gacno, Małe Gacno, Nierybno i Głuche.

Flora parku jest wyjątkowo bogata w mchy i porosty. Stwierdzono tu około 22% wszystkich znanych gatunków mchów Polski i 11% znanych gatunków wątrobowców oraz 33% gatunków polskich porostów. W wodach jezior rosną rzadkie rośliny, takie jak poryblin jeziorny, lobelia jeziorna, elisma wodna czy grzybienie północne.

Wyjątkowe środowisko: W Parku Narodowym "Bory Tucholskie" znajdują się cenne jeziora lobeliowe, które charakteryzują się krystalicznie czystą wodą i występowaniem rzadkich roślin, takich jak lobelia jeziorna i poryblin!

Flora i fauna PN "Bory Tucholskie"

Park Narodowy "Bory Tucholskie" to skarbnica rzadkich gatunków roślin. W parku swoje stanowiska mają m.in.: wierzbówka borówkolistna, brzoza niska, skalnica torfowiskowa, chamedafne północna, lipiennik Loesela czy przygiełka brunatna. Występują tu również reliktowe gatunki glacjalne, jak mszar nastroszony, oraz typowe rośliny torfowiskowe: bagno zwyczajne, borówka bagienna i bażyna czarna.

Wśród bogatej fauny parku najliczniejszą grupę stanowią stawonogi, w tym rzadki motyl czerwończyk nieparek. W wodach parku żyją chronione gatunki ryb, takie jak koza pospolita i różanka pospolita. Na terenie parku gniazduje 98 gatunków ptaków.

Ciekawostką jest logo parku, na którym widnieje głuszec - ptak, który od dłuższego czasu nie występuje już na tym terenie. Ostatni jego przedstawiciel został odstrzelony w 1975 roku. Jest to smutny przykład wymierania gatunków, ale również przypomnienie o potrzebie ochrony przyrody.

Warto wiedzieć: Park Narodowy "Bory Tucholskie" chroni cenne ekosystemy borów sosnowych oraz unikatowe jeziora lobeliowe, które należą do najczystszych zbiorników wodnych w Polsce!