Pokrycie ciała i układ pokarmowy płazów

Skóra płazów jest wyjątkowo cienka i naga, bez typowych tworów ochronnych jak łuski. Składa się z nabłonka i skóry właściwej, w której znajdują się gruczoły śluzowe i jadowe. Dzięki komórkom barwnikowym skóra może przybierać różne kolory, co pełni funkcję maskującą lub ostrzegawczą przed drapieżnikami.

Płazy są drapieżnikami, a ich układ pokarmowy jest do tego doskonale przystosowany. Rozpoczyna się otworem gębowym prowadzącym do obszernej jamy gębowej wyposażonej w zęby i umięśniony język. Dzięki wydzielinie języka płazy skutecznie chwytają ofiary. Dalej pokarm przechodzi przez gardziel (wspólny odcinek dla układu pokarmowego i oddechowego), żołądek, jelito cienkie i grube, a kończy w kloace.

Ciekawostka! Larwy płazów (kijanki) mają zupełnie inną budowę układu pokarmowego niż dorosłe osobniki - nie posiadają żołądka, a ich jelito jest znacznie dłuższe, co związane jest z odmiennym typem odżywiania.

Wymiana gazowa i narządy zmysłów

Wymiana gazowa u płazów to fascynujący proces! Powietrze wlatuje przez otwarte nozdrza i jest zasysane opuszczonym dnem jamy gębowej. Następnie nozdrza zamykają się, dno jamy się podnosi, co otwiera drogi oddechowe i umożliwia przepływ powietrza do płuc. Tam zachodzi właściwa wymiana gazowa. Później cykl się odwraca - dno jamy opada, drogi oddechowe zamykają się, a powietrze wraca do jamy gębowej i wychodzi przez nozdrza.

Narządy zmysłów płazów są dobrze przystosowane do życia na lądzie. Oczy mają zdolność akomodacji dzięki przemieszczaniu soczewki względem siatkówki i są chronione przez trzy powieki (górną, dolną i migawkową). Ucho składa się z trzech części i umożliwia wyrównanie ciśnienia na błonę bębenkową.

Płazy posiadają również narząd Jacobsona odbierający bodźce węchowo-smakowe oraz receptory dotyku w skórze. Ciekawostką jest, że kijanki mają dodatkowo linię boczną, która zanika u form dorosłych.

Ważne! Larwy płazów pobierają tlen z wody za pomocą skrzeli, co pokazuje ewolucyjne przejście od życia wodnego do lądowego!

Układ wydalniczy i szkieletowy

Układ wydalniczy płazów opiera się na pranerczu jako głównym narządzie wydalniczym. Mocz spływa moczowodami do pęcherza moczowego, który stanowi uchyłek kloaki. Dorosłe płazy są organizmami ureotelicznymi, co oznacza, że wydalają mocznik - przystosowanie do życia na lądzie.

Szkielet płazów składa się z elementów kostnych i chrzęstnych. Czaszka jest płaska i ażurowa, dzięki czemu jest lżejsza. U dorosłych osobników czaszka kostnieje w małym stopniu. Możemy wyróżnić trzewioczaszkę i małą mózgoczaszkę.

Kręgosłup płazów dzieli się na 4 części: szyjną (1 kręg - dźwigacz), tułowiową (liczba kręgów zależy od gatunku), krzyżową (1 kręg) i ogonową. U płazów bezogonowych kręgi ogonowe zrastają się w jedną kość - urostyl.

Uwaga! Brak klatki piersiowej i silnie zredukowane żebra powodują, że wentylacja płuc u płazów jest mało wydajna, co rekompensują dodatkowym oddychaniem przez skórę!

Szkielet obręczy i układ oddechowy

Większość płazów ma dwie pary kończyn podparte obręczami barkową i miednicową. Obręcz miednicowa zawiera długie kości biodrowe - świetne przystosowanie do wykonywania skoków. Kończyny przednie mają 4 palce, a tylne 5. Charakterystyczny dla płazów jest tułów dotykający podłoża oraz kończyny rozstawione na boki.

W układzie oddechowym płazów wymiana gazowa zachodzi przez trzy struktury: płuca, nabłonek jamy gębowej oraz skórę. Płuca to silnie unaczynione worki o pofałdowanej powierzchni, połączone z gardzielą przez krtań i tchawicę. Ponieważ płazy nie mają klatki piersiowej, wentylacja płuc odbywa się za pomocą ruchów dna jamy gębowej.

Powierzchnia płuc jest stosunkowo niewielka, dlatego wymiana gazowa przez skórę odgrywa kluczową rolę. U niektórych gatunków jest ona tak efektywna, że płuca zanikły całkowicie!

Fascynująca transformacja! Larwy płazów oddychają za pomocą skrzeli, które w trakcie metamorfozy przekształcają się - najpierw w skrzela zewnętrzne, a później zanikają na rzecz płuc i oddychania skórnego!

Układ krwionośny

Płazy mają zamknięty układ krwionośny z dwoma obiegami: płucnym (serce → płuca → skóra → serce) oraz obwodowym (serce → narządy ciała → serce). To przejściowa forma między jednokomorowym sercem ryb a czterokomorowym sercem ptaków i ssaków.

Serce płaza składa się z dwóch przedsionków i jednej komory, uzupełnionej o stożek tętniczy i zatokę żylną. Do prawego przedsionka dopływa krew odtlenowana z tkanek ciała oraz krew utlenowana z naczyń skórnych. Lewy przedsionek otrzymuje natomiast krew utlenowaną z płuc.

Krew z komory serca przepływa do stożka tętniczego, który jest podzielony podłużną zastawką spiralną. To rozwiązanie pomaga w częściowym rozdzieleniu krwi utlenowanej od odtlenowanej, mimo posiadania tylko jednej komory sercowej.

Ciekawostka ewolucyjna! Układ krwionośny płazów stanowi doskonały przykład formy przejściowej w ewolucji kręgowców - między rybami a gadami!