Czym jest pęd i jakie ma funkcje

Pęd to głównie nadziemna część rośliny, ale u niektórych bylin może też rosnąć pod ziemią. Składa się z łodygi jako podstawy oraz wszystkich innych części - liści, kwiatów i owoców.

Najważniejszą rolą łodygi jest bycie "szkieletem" rośliny - trzyma liście, kwiaty i owoce w odpowiednim miejscu. Ale to nie wszystko - działa też jak system rurociągów, przewożąc wodę z solami mineralnymi z korzeni do liści oraz cukry wyprodukowane w liściach do reszty rośliny.

Zapamiętaj: Łodyga to jednocześnie szkielet i system transportowy rośliny!

U bylin często spotkasz pędy podziemne z liśćmi spichrzowymi, które magazynują pokarm na trudne okresy.

Jak wygląda łodyga z zewnątrz

Każda łodyga ma charakterystyczną budowę, którą łatwo rozpoznasz. Węzły to zgrubiałe miejsca, z których wyrastają liście - jak stawy w twoim ciele. Między węzłami znajdują się międzywęźla - proste odcinki łodygi.

Pąki to "przyszłość" rośliny - małe struktury zawierające zaczątki nowych pędów, liści czy kwiatów. Pąk wierzchołkowy siedzi na szczycie i odpowiada za wzrost w górę, a pąki boczne mogą stać się nowymi gałązkami.

Młode, zielone łodygi są cienkie i soczyste, ale przez to bardzo delikatne. Mają budowę anatomiczną podobną do liści, więc łatwo je uszkodzić.

Ciekawostka: Pąki zimowe to "śpiące" struktury, które przetrwają mróz i rozwiną się dopiero wiosną!

Budowa wewnętrzna łodygi

Wnętrze łodygi to skomplikowany system tkanek, każda z własnym zadaniem. Kolenchyma i sklerenchyma to tkanki wzmacniające - jak żelazne pręty w betonie. Miękisz magazynuje substancje i wypełnia przestrzeń.

Najważniejsze są wiązki przewodzące - łyko transportuje cukry, a drewno wodę z solami. Kambium to tkanka wzrostowa, która produkuje nowe komórki i sprawia, że łodyga rośnie na grubość.

U różnych roślin wiązki są ułożone inaczej. Rośliny jednoliścienne (jak trawy) mają je porozrzucane i bez kambium. Rośliny dwuliścienne (jak drzewa) układają je w okrąg z kambium pośrodku.

Na egzaminie: Pamiętaj różnice między wiązkami u jedno- i dwuliściennych - to częste pytanie!

Jak łodyga rośnie na grubość i jej odmiany

Wzrost wtórny rozpoczyna się, gdy powstaje pierścień kambium. Ta tkanka działa jak fabryka - do środka produkuje drewno wtórne, na zewnątrz łyko wtórne. Z czasem powstaje też korkowica - wtórna tkanka ochronna.

W naszym klimacie kambium pracuje głównie wiosną i latem. Drewno wiosenne jest jasne z cienkimi ścianami, drewno letnie ciemniejsze i twardsze - stąd słoje roczne w drzewach.

Łodygi mogą się modyfikować w zaskakujące sposoby. Bulwy ziemniaka, kłącza irysów, rozłogi truskawek czy ciernie róż - to wszystko zmodyfikowane łodygi przystosowane do różnych funkcji.

Praktycznie: Słoje roczne w drewnie to efekt sezonowej pracy kambium - możesz je policzyć i określić wiek drzewa!