Podstawy Żywienia Zwierząt Towarzyszących: Część 1

Różnice między psem a kotem

Psy i koty to kompletnie różne typy żywienia! Psy są względnymi mięsożercami - mogą jeść węglowodany, białko i tłuszcze. Koty natomiast to bezwzględni mięsożercy - potrzebują głównie białka i tłuszczów.

Pies zjada 1-2 duże posiłki dziennie, podczas gdy kot potrzebuje aż 19-22 małych posiłków! To dlatego koty często podchodzą do miski przez cały dzień.

Woda to podstawa życia - utrata 10-15% wody może doprowadzić do śmierci. Karmy dzielą się na suche $3-10$, półwilgotne $23-40$ i wilgotne $68-83$.

💡 Ważne: Młode szczenięta i kocięta do 3 tygodnia życia nie mogą trawić cukru białego! Preparaty mlekozastępcze należy dosładzać glukozą, nie sacharozą.

Smaki i energia

Twój pies rozpoznaje aż 5 smaków - słony, słodki, gorzki, kwaśny i umami (mięsny). Kot natomiast nie czuje słodyczy, ale za to świetnie wyczuwa pozostałe smaki, szczególnie mięsny.

Psy czerpią energię głównie z węglowodanów i tłuszczów, a koty z białek i tłuszczów. U kotów ciągle zachodzi proces glukoneogenezy - przekształcania białka w glukozę.

Bilans wody to kluczowa sprawa. Zerowy bilans oznacza, że zwierzę wypija tyle, ile traci - to stan idealny. Ujemny bilans (za mało wody) jest niebezpieczny, a dodatni (za dużo) może oznaczać problemy zdrowotne.

💡 Sprawdź: Energia w karmie gotowej jest oznaczona na etykiecie - sprawdzaj te informacje przy wyborze karmy!

Skąd zwierzęta biorą wodę

Organizm twojego pupila otrzymuje wodę z trzech źródeł. Woda wypijana to oczywisty sposób. Woda z pokarmu - jej ilość zależy od rodzaju karmy. Woda metaboliczna powstaje podczas spalania składników odżywczych, szczególnie tłuszczów.

Zwierzęta tracą wodę przez mocz (największa utrata), kał, oddychanie i skórę. Przy biegunkach czy gorączce straty wody gwałtownie rosną!

Jak obliczyć zapotrzebowanie na wodę? Najprostszy wzór to: zapotrzebowanie na wodę = 2,5 × sucha masa pokarmowa. Możesz też użyć wzoru: 50-60 ml wody na kilogram masy ciała.

💡 Pamiętaj: W upalne dni i podczas choroby zapotrzebowanie na wodę znacznie rośnie!

Energia i jej wykorzystanie

Energia to paliwo dla organizmu, choć sama nie jest składnikiem pokarmowym. Dostarczają ją tłuszcze, węglowodany i białko. Mierzymy ją w kilokalorii (kcal) - to ciepło potrzebne do podgrzania 1g wody o 1°C.

Energia z pokarmu przechodzi przez kilka etapów. Z energii całkowitej część ucieka z kałem, moczem i oddechem. To co zostaje, to energia metaboliczna - ta, którą organizm faktycznie wykorzystuje.

Bilans energetyczny działa jak konto bankowe. Zerowy bilans = równowaga (ideał). Dodatni = przekarmienie (energia się gromadzi). Ujemny = niedożywienie (organizm czerpie z rezerw).

💡 Ciekawostka: Dodatni bilans jest naturalny podczas wzrostu, ciąży i karmienia - wtedy zwierzę potrzebuje więcej energii!

Węglowodany - paliwo dla psów

Węglowodany to główne źródło energii dla psów, ale nie dla kotów! Dzielą się na strawne (skrobia) i niestrawne (włókno pokarmowe), które fermentują bakterie jelitowe.

Młode szczenięta i kocięta potrafią trawić laktozę z mleka, ale z wiekiem ta zdolność maleje. Dlatego dorosłe zwierzęta często nie tolerują mleka.

FOS, MOS i GOS to specjalne węglowodany, które korzystnie wpływają na jelita i pomagają w przyrostach masy ciała przy mniejszej zawartości tłuszczu.

W karmach wilgotnych węglowodanów jest 2-4%, a w suchych aż 30-60%! To duża różnica, którą warto mieć na uwadze przy karmieniu.

💡 Wskazówka: W sytuacjach wysokiego zapotrzebowania energetycznego (choroba, rekonwalescencja) podawaj proste węglowodany!

Białko - budulec życia

Białko składa się z aminokwasów - organicznych związków węgla, tlenu i azotu. Dzielą się na aminokwasy egzogenne (muszą pochodzić z jedzenia) i endogenne (organizm je wytwarza).

Do aminokwasów egzogennych należą: arginina, histydyna, izoleucyna, leucyna, lizyna, metionina, fenyloalanina, tryptofan, treonina i walina. Koty dodatkowo potrzebują tauryny!

Aminokwasy limitujące to te, których jest za mało w surowcach - dla psów i kotów to lizyna, tryptofan i metionina. One decydują o wartości białka.

Zapotrzebowanie kotów na białko jest wyższe niż innych ssaków domowych, bo nie potrafią obniżyć aktywności enzymów wątrobowych odpowiedzialnych za jego rozkład.

💡 Uwaga: Niedobór argininy u kotów może wywołać objawy już po kilku godzinach od posiłku!

Specjalne potrzeby białkowe

Psy i koty o czarnym umaszczeniu potrzebują 2 razy więcej fenyloalaniny i tyrozyny - tych aminokwasów potrzebnych do produkcji czarnego pigmentu włosa. "Zespół czerwonego włosa" pojawia się przy ich niedoborze.

Tauryna u kotów spełnia kluczową rolę w trawieniu - łączy się z kwasami żółciowymi. U psów tę funkcję może pełnić też glicyna, ale koty są całkowicie zależne od tauryny z jedzenia.

Wartość biologiczna białka określa, jak dobrze aminokwasy pokrywają zapotrzebowanie. Najwyższą ma białko jaja kurzego (100%). Im wyższa wartość biologiczna, tym mniej białka potrzeba w diecie.

Bilans azotowy działa podobnie jak bilans energetyczny - zerowy to równowaga, dodatni typowy dla wzrostu, ujemny oznacza niedobory lub chorobę.

💡 Pamiętaj: Labratory i koty potrzebują więcej metioniny i cysteiny niż inne rasy!

Problemy z bilansem białkowym

Ujemny bilans azotowy pojawia się w trzech sytuacjach. Po pierwsze, gdy w pokarmie jest za mało białka. Po drugie, gdy karma ma odpowiednią ilość białka, ale za dużo kalorii (zwierzę je mniej). Po trzecie, podczas chorób powodujących utratę białka.

Strawność pozorna białka to procent różnicy między białkiem pobranym w pokarmie a wydalonym w kale. Im wyższa strawność, tym lepiej organizm wykorzystuje białko.

Organizm ma rezerwy białkowe, dlatego ujemny bilans azotowy nie ujawnia się od razu. To może być podstępne - objawy niedoboru pojawiają się dopiero po pewnym czasie.

💡 Ważne: Przy doborze karmy zwracaj uwagę nie tylko na ilość białka, ale też na kaloryczność - to musi być odpowiednio zbilansowane!

Tłuszcze - energia i nie tylko

Tłuszcze to heterogeniczna grupa związków, która obejmuje kwasy tłuszczowe, triacyloglicerole, prostaglandyny i sterole. To podstawowe źródło energii pokarmowej i nośnik witamin A, D, E i K.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są niezbędne - organizm nie potrafi ich wyprodukować. Należą do nich kwas linolowy, arachidonowy i alfa-linolenowy.

Kwasy n-6 odpowiadają za prawidłowe działanie błon komórkowych - ich niedobór objawia się problemami skórnymi. Kwasy n-3 działają przeciwzapalnie i wspomagają leczenie.

Niedobory tłuszczu skutkują zaburzeniami skóry i rozrodu. Z drugiej strony, nadmiar może prowadzić do otyłości i problemów trawiennych.

💡 Złota zasada: Zarówno niedobór, jak i nadmiar tłuszczów jest szkodliwy - liczy się odpowiednia proporcja!