Puls Życia 6 - Sprawdzian z Działu 3

Cechy stawonogów

Stawonogi to zwierzęta, które łączy kilka ważnych cech. Ich ciało jest zawsze podzielone na segmenty i pokryte chitynowym oskórkiem, który pełni funkcję szkieletu zewnętrznego. Wszystkie stawonogi mają też odnóża zbudowane z odcinków połączonych stawami - stąd właśnie pochodzi ich nazwa!

Wyróżniamy trzy główne grupy stawonogów, które różnią się budową ciała. Owady mają ciało podzielone na głowę, tułów i odwłok, posiadają trzy pary odnóży oraz jedną parę czułków. Pajęczaki mają ciało złożone z głowotułowia i odwłoka, cztery pary odnóży i nie mają czułków. Skorupiaki żyją głównie w wodzie, mają głowotułów i odwłok, pięć par odnóży oraz dwie pary czułków.

Rak stawowy to typowy przedstawiciel skorupiaków. Jego czułki służą jako narządy zmysłów dotyku, smaku i węchu. Pierwsza para odnóży krocznych (szczypce) służy do chwytania pokarmu i obrony. Wachlarz pozwala mu na wykonywanie gwałtownych skoków w sytuacji zagrożenia.

Ciekawostka! Pasikonik ma długą i silnie umięśnioną trzecią parę odnóży, która pozwala mu wykonywać dalekie skoki. A jego czułki pomagają w odbieraniu bodźców z otoczenia!

U owadów występują różne typy aparatów gębowych, przystosowane do różnych sposobów odżywiania. Na przykład motyle mają aparat gębowy typu ssącego, który służy do wysysania nektaru z kwiatów, a muchy mają aparat liżący do zlizywania pokarmów płynnych.

Znaczenie stawonogów i pajęczaków

Owady mają ogromne znaczenie dla człowieka. Na plus, zapylają rośliny (pszczoły), produkują miód i wosk, a niektóre zwalczają szkodniki. Na minus, niszczą uprawy roślin, przenoszą groźne choroby (komary) i pasożytują na zwierzętach i ludziach (wszy, pchły).

Pajęczaki również mają swoje dobre i złe strony. Pozytywny wpływ to fakt, że pająki zjadają owady będące szkodnikami roślin i uciążliwe dla człowieka. Z kolei negatywne znaczenie mają kleszcze, które przenoszą groźne choroby jak borelioza czy kleszczowe zapalenie mózgu.

U pajęczaków warto zapamiętać kilka faktów. Wstępne trawienie u pająków odbywa się poza organizmem - wstrzykują one enzymy trawienne do ciała ofiary. Większość pajęczaków to zwierzęta drapieżne, a nie roślinożerne. Nogogłaszczki to odnóża gębowe służące do ataku i obrony, a skorpiony mają charakterystyczny kolec jadowy na końcu odwłoka.

Uwaga! Kleszcze nie przenoszą bakterii tężca (to nieprawda) - przenoszą głównie bakterie boreliozy i wirusy kleszczowego zapalenia mózgu.

Budowa i funkcje mięczaków

Mięczaki to zwierzęta o miękkim ciele, które u większości gatunków chroni muszla. Pełni ona dwie główne funkcje: chroni worek trzewiowy i stanowi szkielet zewnętrzny zwierzęcia.

Różne grupy mięczaków mają specjalne przystosowania. Głowonogi (np. ośmiornice) mają lejek, który służy do poruszania się przez wyrzucanie wody. Małże mają syfony do pobierania i usuwania wody wraz z pokarmem. Krótsze czułki u ślimaków funkcjonują jako narząd dotyku i węchu.

Odżywianie i różnorodność mięczaków

Każda grupa mięczaków ma swój sposób odżywiania. Głowonogi są drapieżnikami polującymi głównie na ryby i skorupiaki. Ślimaki są bardzo zróżnicowane - mogą być roślinożerne, mięsożerne lub wszystkożerne, a do pobierania i rozdrabniania pokarmu używają tarki i szczęki. Małże odżywiają się drobnymi cząstkami pokarmu, które wciągają wraz z wodą do wnętrza ciała.

Wśród ślimaków znajdziemy takie gatunki jak wstężyk gajowy, bursztynka pospolita i stożek królewski. Małże to na przykład omułek jadalny, racicznica zmienna i malgiew piaskowa.

Mięczaki mają różne znaczenie dla człowieka. Ślimaki mogą wyrządzać szkody w uprawach, zjadając liście i inne części roślin. Głowonogi i małże stanowią ważny składnik pożywienia w wielu kulturach na świecie. Dodatkowo małże są wykorzystywane do wyrobu pereł, które powstają, gdy obce ciało dostanie się między muszlę a płaszcz małża.

To ciekawe! Perły naturalne są bardzo rzadkie i cenne. Obecnie większość pereł na rynku to perły hodowlane, które powstają, gdy człowiek celowo umieszcza ciało obce wewnątrz małża.

Podsumowanie wiadomości o stawonogach i mięczakach

Pamiętaj o głównych różnicach między grupami stawonogów! Owady mają trzy pary odnóży, pajęczaki cztery pary, a skorupiaki pięć par. Mięczaki dzielimy na ślimaki, małże i głowonogi - każda z tych grup ma specyficzną budowę ciała i tryb życia.

Potrafisz już rozpoznawać główne cechy tych grup zwierząt? Możesz sprawdzić swoją wiedzę, rozwiązując przykładowe zadania z testu. Zwróć szczególną uwagę na budowę ciała, przystosowania do środowiska życia i znaczenie tych zwierząt dla człowieka.