Rodzaje i mechanizmy odporności

Kiedy patogeny atakują nasz organizm, uruchamia się cały system obronny. Na pierwszej linii stoi odporność nieswoista - działa szybko i zwalcza wszystkie obce antygeny bez rozróżniania ich.

Nasz organizm posiada kilka barier ochronnych. Bariery mechaniczne to przede wszystkim skóra oraz śluz i rzęski w drogach oddechowych. Bariery fizjologiczne to naturalne reakcje, jak kichanie czy kaszel, które pozbywają się patogenów. Mamy też bariery chemiczne - niskie pH skóry, lizozym (białko bakteriobójcze) w ślinie i pocie.

Ważnymi elementami odporności nieswoistej są również komórki jak makrofagi, granulocyty i komórki NK (Natural Killer). Rozpoznają one tzw. wzorce molekularne związane z patogenem - struktury niezbędne do przeżycia drobnoustrojów, jak muraina (składnik ścian komórkowych bakterii) czy chityna (u grzybów).

Ciekawostka: Wzorce molekularne patogenów ewoluują bardzo powoli, dlatego nasz wrodzony system odpornościowy jest skuteczny wobec większości mikroorganizmów, mimo że nie jest wyspecjalizowany w rozpoznawaniu konkretnych patogenów.

Odporność swoista

Jeśli pierwszy front obrony zostanie przełamany, do akcji wkracza odporność swoista (nabyta). W przeciwieństwie do nieswoistej, jest skierowana przeciwko konkretnym antygenom i rozwija się wolniej, ale jest bardziej precyzyjna.

Głównymi bohaterami odporności swoistej są limfocyty T i B. Odpowiadają one za dwa typy reakcji: odpowiedź komórkową (limfocyty T niszczą komórki rozpoznawane jako obce) i odpowiedź humoralną (limfocyty B wytwarzają przeciwciała zwalczające antygeny).

Ważnym elementem jest proces fagocytozy - komórki żerne (makrofagi, granulocyty, komórki dendrytyczne) pochłaniają patogeny, trawią je enzymami lizosomalnymi, a następnie prezentują ich antygeny na cząsteczkach MHC. W przypadku komórek nowotworowych, limfocyty Tc (cytotoksyczne) rozpoznają antygen na MHC I, aktywują się i wydzielają substancje niszczące komórki rakowe.

Uwaga: Pierwotna odpowiedź immunologiczna (pierwszy kontakt z antygenem) rozwija się powoli - ok. 10-17 dni. Jednak podczas tej reakcji tworzy się pamięć immunologiczna, dzięki której wtórna odpowiedź jest znacznie szybsza i silniejsza!

Rodzaje odporności i ich znaczenie

Zrozumienie jak działa odpowiedź immunologiczna na bakterie jest fascynujące! Najpierw limfocyt B rozpoznaje antygen bakteryjny za pomocą receptora BCR i prezentuje go na MHC II. Następnie komórki dendrytyczne prezentują antygen limfocytom Th, które ulegają aktywacji i stymulują limfocyty B do podziałów.

Z tych podziałów powstają komórki plazmatyczne produkujące przeciwciała oraz komórki pamięci. Cały ten proces umożliwia skuteczne zwalczanie infekcji oraz szybką odpowiedź w przypadku ponownego kontaktu z tym samym patogenem.

W zależności od sposobu nabywania przeciwciał, odporność dzielimy na:

• Odporność bierną - gdy organizm otrzymuje gotowe przeciwciała (naturalnie od matki przez łożysko lub sztucznie przez podanie surowicy)
• Odporność czynną - gdy organizm sam wytwarza przeciwciała po kontakcie z antygenem (naturalnie po przebytej chorobie lub sztucznie po szczepionce)

Wiedz, że: Szczepionki wykorzystują mechanizm odporności czynnej sztucznej - dostarczają antygeny, które stymulują tworzenie przeciwciał bez wywoływania choroby. To dlatego są tak skutecznym narzędziem profilaktyki!