Sposoby powstawania gatunków i mechanizmy izolacji

Gatunki mogą powstać na dwa główne sposoby. Specjacja filetyczna to stopniowe przekształcanie się gatunku macierzystego w nowy - jeden gatunek "zamienia się" w inny, co zmniejsza bioróżnorodność. Z kolei specjacja radiacyjna działa jak rozgałęzianie - z jednego gatunku z wieloma populacjami wyodrębniają się nowe gatunki, zwiększając różnorodność.

Kluczowe dla specjacji są mechanizmy izolacji rozrodczej. Bariery prezygotyczne działają przed zapłodnieniem i uniemożliwiają powstanie zygoty. Należą do nich izolacja siedliskowa (różne miejsca rozrodu), sezonowa (różne okresy godów), behawioralna (odmienne zachowania godowe), mechaniczna (niezgodna budowa narządów) oraz gametyczna (chemiczna niezgodność gamet).

Pamiętaj: Izolacja to klucz do specjacji - bez niej populacje dalej by się krzyżowały!

Rodzaje specjacji i tempo procesu

Bariery postzygotyczne działają po zapłodnieniu, nawet gdy zygota powstanie. Prowadzą do obniżonej żywotności mieszańców, ich bezpłodności (jak muł - krzyżówka konia z osłem) lub upośledzenia ich potomstwa.

Ze względu na obecność bariery geograficznej rozróżniamy dwa typy specjacji. Specjacja allopatryczna zachodzi gdy populacje są rozdzielone przeszkodą geograficzną jak pasmo górskie czy zbiornik wodny. Specjacja sympatryczna jest bardziej skomplikowana - nowy gatunek powstaje na tym samym terenie, głównie przez izolację rozrodczą, dobór rozrywający lub mutacje chromosomowe.

Pod względem tempa specjacja może być stopniowa (powolne zmiany przez tysiące lat) lub skokowa (szybkie zmiany, często przez mutacje chromosomowe u roślin - poliploidyzację).

Ciekawostka: Muł nie może mieć potomstwa, bo ma nieparzystą liczbę chromosomów (63) - połowę od konia (64) i połowę od osła (62)!