Transport białek i lizosomy

Transport białek w komórce odbywa się w kilku etapach:

1. Synteza białek na rybosomach siateczki śródplazmatycznej szorstkiej.
2. Transport do aparatu Golgiego.
3. Modyfikacja białek w aparacie Golgiego.
4. Tworzenie pęcherzyków transportowych.
5. Transport pęcherzyków do błony komórkowej lub tworzenie lizosomów.

Lizosomy:

• Budowa: Niewielkie pęcherzyki otoczone jedną błoną, zawierające enzymy trawienne.
• Fizjologiczna funkcja aparatu Golgiego w tworzeniu lizosomów: Aparat Golgiego modyfikuje białka enzymatyczne i pakuje je do pęcherzyków, które stają się lizosomami.
• Funkcje: Trawienie wewnątrzkomórkowe, tworzenie lizosomów wtórnych.
• Występowanie: Komórki zwierzęce i niektóre protisty.

Definition: Lizosomy to organelle komórkowe odpowiedzialne za trawienie wewnątrzkomórkowe różnych substancji i struktur.

Example: W procesie trawienia wewnątrzkomórkowego, lizosomy łączą się z pęcherzykami zawierającymi substancje do strawienia, tworząc lizosomy wtórne.

Peroksysomy, wakuole i rybosomy

Peroksysomy:

• Peroksysomy budowa: Drobne pęcherzyki otoczone jedną błoną, zawierające enzymy (oksydazy) powstające na wolnych rybosomach cytoplazmatycznych.
• Peroksysomy funkcje:
  1. Przeprowadzanie reakcji utleniania.
  2. Neutralizacja szkodliwych związków.
  3. Wytwarzanie mieliny.
  4. Rozkład nadtlenku wodoru przez katalazę.
• Występowanie: We wszystkich komórkach eukariotycznych.

Highlight: Peroksysomy zawierają enzymy katalizujące reakcje utleniania i redukcji związków organicznych, w tym katalazę rozkładającą toksyczny nadtlenek wodoru.

Wakuole:

• Budowa: Pęcherzyk otoczony błoną (tonoplastem), wypełniony sokiem komórkowym.
• Funkcje: Magazynowanie różnych substancji, utrzymywanie turgoru komórki.
• Wodniczki protistów: Pokarmowe (trawienie) i tętniące (osmoregulacja).

Rybosomy:

• Budowa: Składają się z rRNA i białek, tworzą dwie podjednostki (małą i dużą).
• Funkcje: Synteza białek.
• Występowanie: Na siateczce śródplazmatycznej szorstkiej, w cytoplazmie, mitochondriach i chloroplastach.

Example: Katalaza w ziemniaku doświadczenie - można zaobserwować działanie katalazy w peroksysomach, dodając nadtlenek wodoru do kawałka ziemniaka. Wydzielające się bąbelki tlenu świadczą o rozkładzie H2O2.

Vocabulary: Turgor - stan napięcia błony komórkowej i ściany komórkowej roślin, wynikający z ciśnienia wywieranego przez zawartość komórki.

Siateczka śródplazmatyczna i aparat Golgiego

Siateczka śródplazmatyczna to system błon biologicznych tworzący woreczki i kanaliki. Wyróżniamy dwa rodzaje:

1. Siateczka śródplazmatyczna szorstka (RER):

   • Budowa siateczki śródplazmatycznej szorstkiej: Posiada na powierzchni rybosomy, co nadaje jej szorstki wygląd.
   • Siateczka śródplazmatyczna szorstka funkcje: Synteza i wstępna modyfikacja białek.

2. Siateczka śródplazmatyczna gładka:

   • Budowa: Nie posiada rybosomów na powierzchni.
   • Funkcje siateczki śródplazmatycznej gładkiej: Synteza lipidów, neutralizacja toksyn, magazynowanie jonów wapnia.
   • Występowanie: Wątroba, nadnercza, jajniki i jądra.

Aparat Golgiego:

• Budowa aparatu Golgiego: Stos spłaszczonych pęcherzyków zwanych cysternami, powstający z siateczki śródplazmatycznej.
• Aparat Golgiego -- funkcje: Przetwarzanie, modyfikowanie, sortowanie i wysyłanie białek i lipidów. U roślin tworzy składniki ściany komórkowej.
• Występowanie: Szczególnie liczny w komórkach wydzielniczych, np. gruczołach dokrewnych i zewnątrzwydzielniczych.

Highlight: Siateczka śródplazmatyczna szorstka i gładka oraz aparat Golgiego współpracują ze sobą w procesie syntezy i modyfikacji białek oraz lipidów.

Vocabulary: Cysterny - spłaszczone woreczki błonowe tworzące strukturę aparatu Golgiego.