Wirusy, Bakterie, Protisty i Grzyby - Notatka z Lekcji

Klasyfikacja organizmów i bakterie

Systematyka to nauka, która zajmuje się porządkowaniem organizmów. Wszystkie żywe organizmy dzielą się na pięć królestw: bakterii, grzybów, protistów, roślin i zwierząt. Najmniejszą jednostką klasyfikacji jest gatunek – grupa podobnych organizmów, które mogą się rozmnażać i mieć płodne potomstwo.

Bakterie to malutkie organizmy jednokomórkowe bez jądra komórkowego. Mają nić DNA zanurzoną w cytozolu i ścianę komórkową. Ze względu na kształt dzielimy je na kuliste (ziarniaki, gronkowce), podłużne (pałeczki) i spiralne (śrubowce).

Bakterie żyją wszędzie – nawet w ekstremalnych warunkach, jak gorące źródła o temperaturze ponad 100°C! Większość z nich jest cudzożywna (pobiera pokarm z otoczenia), a niektóre są pasożytami. Tylko nieliczne są samożywne i potrafią przeprowadzać fotosyntezę.

Ciekawostka! W dobrych warunkach bakterie mogą dzielić się co 20 minut - to oznacza, że z jednej bakterii w ciągu doby mogłoby powstać kilka miliardów komórek potomnych!

Choroby bakteryjne

Bakterie oddychają na różne sposoby - jedne potrzebują tlenu, inne żyją bez niego, a niektóre potrafią dostosować się do warunków. Rozmnażają się bardzo szybko przez podział komórki na dwie identyczne komórki potomne.

Niektóre bakterie wywołują groźne choroby. Borelioza przenoszona jest przez kleszcze i powoduje rumień na skórze, gorączkę i bóle głowy. By się chronić, noś odpowiednią odzież w lesie i sprawdzaj ciało po powrocie.

Tężec dostaje się do organizmu przez rany zabrudzone ziemią i wywołuje zaburzenia czucia, bóle głowy i drgawki. Najlepszą ochroną są szczepienia, a niezaszczepionym podaje się surowicę - preparat z przeciwciałami.

Inne groźne choroby bakteryjne to salmonelloza (przenoszona przez zanieczyszczoną żywność) oraz gruźlica (przenoszona drogą kropelkową). Obie można skutecznie im zapobiegać przestrzegając higieny i wykonując szczepienia.

Pamiętaj! Nie wszystkie bakterie są groźne - wiele z nich jest pożytecznych i niezbędnych dla naszego zdrowia i środowiska!

Wirusy i choroby wirusowe

Wirusy to nie organizmy, ale małe cząstki zakaźne! Nie mają budowy komórkowej i nie wykonują czynności życiowych. Nie mogą się rozmnażać samodzielnie, ale potrafią wnikać do komórek innych organizmów i tam się namnażać.

Większość chorób wirusowych przenosi się drogą kropelkową. Kiedy chora osoba kaszle, wirusy wydostają się z kropelkami śliny i mogą zostać wdychane przez innych. Do typowych chorób wirusowych należą:

Grypa - z gorączką, bólami mięśni i kaszlem Ospa wietrzna - charakterystyczna wysypka z pęcherzykami Odra - czerwona wysypka, gorączka i kaszel Różyczka - czerwone plamki na ciele Świnka - bolesne powiększenie ślinianek

Bardzo groźną chorobą wirusową jest AIDS, wywoływana przez wirusa HIV. Przenosi się przez krew i kontakty płciowe. HIV osłabia układ odpornościowy, przez co organizm nie może bronić się przed innymi infekcjami.

Uwaga! Na większość chorób wirusowych nie ma lekarstw - leczenie polega na łagodzeniu objawów. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i szczepienia!

Protisty

Protisty to różnorodna grupa organizmów. Poznajmy kilka ciekawych przykładów!

Pantofelek to jednokomórkowy drapieżnik żyjący w wodach słodkich. Ma dwa jądra komórkowe i liczne rzęski do poruszania się. Jest cudzożywny - poluje na bakterie i trawi je w wodniczkach pokarmowych. Rozmnaża się przez podział komórki.

Euglena jest wyjątkowa - może być zarówno samożywna jak i cudzożywna! Gdy ma dostęp do światła, używa chloroplastów do fotosyntezy. Bez światła przechodzi na odżywianie cudzożywne. Porusza się dzięki długiej wici, a plamka oczna pomaga jej wykrywać światło.

Listownica to wielokomórkowy protist morski podobny do roślin. Ma części przypominające korzenie, łodygę i liście. Jest samożywna i może się rozmnażać zarówno bezpłciowo, jak i płciowo.

Protisty mają ogromne znaczenie w przyrodzie. Wodne protisty dostarczają tlen i są pokarmem dla innych organizmów. Niektóre pomagają zwierzętom trawić celulozę. Niestety, istnieją też protisty pasożytnicze, które wywołują choroby jak malaria i toksoplazmoza.

Czy wiesz, że... Protisty są wykorzystywane w kuchni? Na przykład w sushi używa się glonów, które są protistami!

Grzyby i porosty

Grzyby mogą być jednokomórkowe lub wielokomórkowe. Grzyby jednokomórkowe, jak drożdże, zbudowane są z pojedynczych komórek. Wyjątkiem jest pleśniak, który tworzy długie, rozgałęzione strzępki.

Grzyby wielokomórkowe mają bardziej skomplikowaną budowę. Ich ciało składa się z owocnika (widocznej części) i grzybni (ukrytej w podłożu). Owocnik to część, w której powstają zarodniki umożliwiające rozmnażanie. Składa się z kapelusza (na którego spodzie są blaszki lub rurki z zarodnikami) i trzonu.

Porosty to wyjątkowe organizmy zbudowane z grzybów i glonów żyjących w ścisłej współpracy. Glony dostarczają grzybow pokarm wytwarzany podczas fotosyntezy, a grzyby tworzą strukturę, w której żyją glony. Ta współpraca pozwala im przetrwać w trudnych warunkach.

Porosty nazywane są organizmami pionierskimi, ponieważ mogą żyć w bardzo ubogich środowiskach. Mają niewielkie wymagania życiowe i są odporne na niekorzystne warunki. Dzięki temu mogą jako pierwsze zasiedlać nowe miejsca.

Supermoc porostów: Porosty potrafią rosnąć nawet na gołej skale! Wydzielają kwasy, które powoli rozpuszczają minerały, tworząc podłoże dla innych organizmów.