Wielkości fizyczne i jednostki pomiarowe

Pomiar to porównanie wartości mierzonej wielkości z jej wzorcem. Wykonujemy go, aby opisać zjawiska fizyczne w sposób ilościowy - za pomocą liczb.

W fizyce zaleca się używanie jednostek podstawowych, jak metry $m$, kilogramy (kg) czy sekundy $s$. Często jednak wygodniej jest korzystać z wielokrotności lub podwielokrotności jednostek podstawowych.

Na przykład masę możemy wyrażać w gramach, dekagramach, kilogramach czy tonach. Odległość mierzymy w centymetrach, metrach lub kilometrach. Czas natomiast możemy podawać w sekundach, minutach, godzinach czy nawet tygodniach.

Ciekawostka: Przedrostki umieszczone przed literką jednostki decydują o tym, czy mamy do czynienia z wielokrotnością (np. kilo-) czy podwielokrotnością (np. mili-) jednostki podstawowej.

Przeliczanie jednostek i układ SI

Przeliczanie jednostek jest proste! Wystarczy pomnożyć liczbę przez współczynnik zamieniający jednostkę początkową na końcową. Na przykład:

• 1 km = 1 × 1000 m = 1000 m
• 1 m = 1 × 100 cm = 100 cm
• 1 m = 1 × 0,001 km = 0,001 km

Wielkości fizyczne to cechy charakterystyczne ciał, które możemy wyrazić liczbowo. Zapisujemy je za pomocą oznaczeń i wyrażamy liczbami wraz z jednostkami. Wartości liczbowe uzyskujemy w wyniku pomiarów.

Dla ułatwienia komunikacji naukowej stworzono międzynarodowy układ jednostek miar (SI). Dzieli on jednostki na podstawowe (np. metr, sekunda) i pochodne (np. metr na sekundę).

Zapamiętaj! Najważniejsze przedrostki to: decy $d, 10^-1$, centy $c, 10^-2$, mili $m, 10^-3$, mikro $μ, 10^-6$ oraz deka (da, 10), hekto (h, 100), kilo (k, 1000) i mega (M, 1000000).

Przeliczanie jednostek z przedrostkami

Jednostki długości łatwo przeliczysz, pamiętając, że:

• 1 km = 1000 m $1 m = 0,001 km$
• 1 dm = 0,1 m $1 m = 10 dm$
• 1 cm = 0,01 m $1 m = 100 cm$
• 1 mm = 0,001 m $1 m = 1000 mm$
• 1 μm = 0,000001 m $1 m = 1000000 μm$

Podobnie z jednostkami masy:

• 1 kg = 1000 g $1 g = 0,001 kg$
• 1 dag = 10 g $1 g = 0,1 dag$
• 1 mg = 0,001 g $1 g = 1000 mg$
• 1 μg = 0,000001 g $1 g = 1000000 μg$

Z jednostkami czasu też sobie poradzisz:

• 1 h = 60 min $1 min = 1/60 h$
• 1 min = 60 s $1 s = 1/60 min$
• 1 doba = 24 h $1 h = 1/24 doby$

Przydatne obliczenie: Jedna godzina ma aż 3600 sekund! Obliczysz to jako: 1 h = 60 min = 60 × 60 s = 3600 s.