Azja: Kompletna Notatka do Sprawdzianu Geografia Klasa 8

Środowisko przyrodnicze Azji

Azja to prawdziwy gigant wśród kontynentów! Jest tak ogromna, że znajdziesz tu każdą strefę klimatyczną - od mroźnej Syberyjskiej tajgi po gorące pustynie Arabii. Aż 45% powierzchni zajmują wyżyny i góry, co sprawia, że to kontynent wyżynno-górski.

Najciekawsze są kontrasty ukształtowania powierzchni - wyobraź sobie, że w tym samym czasie możesz być na Mount Evereście (najwyższym szczycie świata) albo nad Morzem Martwym (najniżej położonym punktem na Ziemi). To jak bycie w dwóch różnych światach!

Cyrkulacja monsunowa to klucz do zrozumienia azjatyckiego klimatu. Monsun letni przynosi deszcze (wiatr wieje z morza na ląd), a monsun zimowy - suszę (wiatr wieje z lądu na morze). Dzięki temu rolnicy wiedzą, kiedy sadzić ryż!

Ciekawostka: W Czerapundżi pada średnio 11 000 mm deszczu rocznie, a w Kotlinie Turfańskiej tylko 20 mm - to różnica ponad 500-krotna!

Wody powierzchniowe i tektonika Azji

Sieć rzeczna ma układ promienisty - to znaczy, że wielkie rzeki wypływają z centrum kontynentu jak promienie słońca. Jangcy (najdłuższa rzeka w Azji - 6380 km!) płynie w stronę Pacyfiku, Indus i Ganges - do Oceanu Indyjskiego, a Jenisej, Lena i Ob - do Oceanu Arktycznego.

Azja to także strefa gorąca tektonicznie! Kontynent leży na styku kilku płyt litosfery - euroazjatyckiej, indyjskiej, filipińskiej i innych. Skutek? Regularne trzęsienia ziemi i erupcje wulkanów, zwłaszcza na wschodzie i południu.

Himalaje powstały przez zderzenie płyty indyjskiej z euroazjatycką - wyobraź sobie siłę tego zderzenia! Nadal trwa proces wypiętrzania się tych gór. W pobliżu Azji znajduje się też Rów Mariański - najgłębsze miejsce na Ziemi (ponad 11 km głębokości).

Pamiętaj: Wulkany dzielą się na czynne (wybuchają obecnie), dymiące (wybuchały dawno temu) i wygasłe (bardzo dawno nieaktywne).

Trzęsienia ziemi i rolnictwo

Siłę trzęsień ziemi mierzy się w skali Richtera (od 0 do 9,5), a rejestruje sejsmografem. Ognisty Pierścień Pacyfiku to strefa, gdzie najczęściej występują trzęsienia ziemi i erupcje - mieszkańcy wybrzeży muszą być szczególnie ostrożni przed tsunami.

Azja to światowy lider w rolnictwie! 90% światowej produkcji ryżu pochodzi stąd, głównie z Chin i Indii. Te kraje są też w czołówce producentów bawełny (ok. 50% światowej produkcji). Wietnam to drugi producent kawy na świecie (po Brazylii), a 85% herbaty zbiera się właśnie w Azji.

Uprawy ryżu są ściśle związane z monsunami. Od czerwca do października, gdy jest monsun letni, rolnicy sadzą ryż na zalanych polach. W czasie monsunu zimowego uprawiają rośliny o mniejszych wymaganiach wodnych.

Wiedziałeś, że: Na świecie istnieje ponad 20 gatunków i kilka tysięcy odmian ryżu - od mokrego (nizinnego) po suchy (górski)!

Bliski Wschód i Indie

Bliski Wschód to region pełen kontrastów - pustynie sąsiadują z nowoczesnymi miastami. 95% mieszkańców to muzułmanie (wyznawcy islamu), którzy przestrzegają Ramadanu - miesiąca postu. Tu znajduje się 50% zasobów ropy naftowej i 40% gazu ziemnego całego świata!

OPEC (Organizacja Państw Eksportujących Ropę Naftową) kontroluje ceny surowców energetycznych. Niestety, region nękają konflikty zbrojne - od 1948 roku trwa konflikt izraelsko-arabski, a Arabska Wiosna z 2011 roku wywołała falę migracji do Europy.

Indie to demograficzny gigant - żyje tam 18% mieszkańców Ziemi! Kraj zmaga się z problemami: szybkim wzrostem ludności, ubóstwem i slamsami (dzielnicami biedy). System kastowy dzieli społeczeństwo na grupy - od Braminów (kapłanów) po Pariasów (niedotykalnych).

Zaskakujący fakt: W Indiach mówi się ponad 800 językami i 1600 dialektami, ale około 25% społeczeństwa to wciąż analfabeci!

Rozwój Indii i wprowadzenie do Chin

"Zielona rewolucja" zmieniła oblicze indyjskiego rolnictwa - Indie stały się czołowym producentem ryżu, herbaty, cukru i bawełny. Kraj ma ogromne zasoby surowców mineralnych: węgiel kamienny, rudy żelaza i manganu. Rozwijają się centra przemysłowe wokół Mumbaju, Kolkaty i Delhi.

Indie to także potęga technologiczna dzięki taniej, wykształconej, anglojęzycznej kadrze. 45% mieszkańców ma mniej niż 25 lat - to oznacza ogromny potencjał rozwojowy! Mimo to kontrasty są ogromne - obok wybitnych specjalistów żyją analfabeci.

Chiny to trzecie największe państwo świata (po Rosji i Kanadzie). 2/3 terytorium leży powyżej 900 m npm - na zachodzie znajdziesz Himalaje i najwyższą na świecie Wyżynę Tybetańską $4000-5000 m npm$, a na wschodzie rozległe Niziny Chińską i Mandżurską.

Ciekawostka gospodarcza: Indie mają jeden z największych rynków zbytu na świecie - to raj dla przedsiębiorców szukających nowych możliwości!

Chińska demografia i polityka populacyjna

W Chinach żyje prawie 1,4 miliarda osób - to efekt wysokiego przyrostu naturalnego z lat 60. i 70. XX wieku. Gdy reformy poprawiły warunki życia, a tradycyjne rodziny były wielodzietne, przyrost naturalny sięgał niemal 30‰!

Problem z wyżywieniem tak ogromnej populacji doprowadził do wprowadzenia "polityki jednego dziecka" pod koniec lat 70. Rodziny z jednym potomkiem dostawały przywileje (większe mieszkanie, darmowa edukacja), a za więcej dzieci płaciły kary finansowe.

Skutki tej polityki? Zachwianie równowagi płci - mężczyzn jest dużo więcej niż kobiet (tradycja nakazywała mieć syna). To oznacza przyszłe problemy: brak rąk do pracy i rosnącą liczbę emerytów. W 2015 roku rząd pozwolił na dwoje dzieci.

95% ludności mieszka we wschodniej części kraju dzięki łagodnemu klimatowi, równinnej rzeźbie i żyznym glebom. Nizina Chińska to najgęściej zaludniony region - 500 osób na km²!

Szokujący fakt: W Hongkongu gęstość zaludnienia wynosi aż 70 000 osób na km² - to jak cały stadion piłkarski zmieszczony na jednym kilometrze kwadratowym!

Chińska gospodarka i rolnictwo

Reformy gospodarcze utworzyły specjalne strefy rozwoju gospodarczego, które przyciągają zagranicznych inwestorów. Dlaczego? Ogromny rynek zbytu, niskie płace i duże inwestycje w innowacje. Chiny są największym światowym eksporterem - mają największy rynek zbytu na świecie!

Prywatyzacja przedsiębiorstw napędza wzrost gospodarczy. Chińczycy rozwijają sektory oparte na nowoczesnych technologiach i więcej środków przeznaczają na badania naukowe. To klucz do utrzymania dynamicznego rozwoju.

Chińskie rolnictwo to potęga - kraj produkuje 1/4 światowych zbiorów ryżu i zajmuje czołowe miejsca w uprawie pszenicy, kukurydzy, soi i batatów. Wśród roślin przemysłowych dominują: bawełna, trzcina cukrowa, rzepak i herbata. Chiny mają też największe na świecie stada trzody chlewnej.

Ekonomiczny gigant: Chińskie firmy inwestują ogromne środki na całym świecie, wykupując zagraniczne przedsiębiorstwa i rozwijając energetykę oraz transport!

Japonia - charakterystyka i wyzwania

Japonia to kraj wysp - ponad 6000 wysp, ale cztery największe (Honsiu, Hokkaido, Kiusiu, Sikoku) stanowią 99% powierzchni. Góry i wyżyny zajmują 85% kraju, co utrudnia zamieszkanie i komunikację.

Położenie na styku trzech płyt litosfery (euroazjatycka, filipińska, pacyficzna) sprawia, że Japonia to strefa częstych trzęsień ziemi (4-7 stopni w skali Richtera) i tsunami. Jest tu 160 wulkanów, w tym 40 czynnych! Dodatkowo tajfuny przynoszą wiatry do 200 km/h.

Po II wojnie światowej Japonia przeszła dynamiczny rozwój gospodarczy dzięki pomocy finansowej USA i inwestycjom. Pod koniec lat 60. stała się drugą największą gospodarką świata. Klucz to inwestycje w oświatę i badania oraz wykształcona kadra pracownicza.

Japońska tajemnica sukcesu: Dzieci od najmłodszych lat uczą się wytrwałej pracy i odpowiedzialności - to fundament gospodarczego cudu!

Japońska kultura pracy i gospodarka

Narodowe cechy Japończyków to: dyscyplina, wytrwałość, lojalność i pracowitość. W firmach najważniejsze są szacunek i świadomość, że pracownik staje się członkiem rodziny. Współpraca zmierzająca do celu - dobro zespołu jest ważniejsze niż indywidualne sukcesy.

Japońskie firmy charakteryzują się tym, że pracownicy spędzają czas razem także po pracy, co wzmacnia więzi. Często pracuje się w jednej firmie do końca życia. Hierarchia jest wyraźnie oznaczona i szanowana.

Przemysł high-tech dominuje w gospodarce - elektronika, motoryzacja i wyroby optyczne to najlepiej rozwinięte branże. Japonia musi importować surowce mineralne przez ich niedobór, ale przetwarza je na zaawansowane dobra konsumpcyjne.

Rolnictwo japonskie jest ograniczone (grunty orne to tylko 11% obszaru), ale wysokiej jakości dzięki mechanizacji i nawozom sztucznym. Uprawia się głównie ryż i pszenicę. Rybołówstwo obejmuje też hodowlę owoców morza, ale Japonia nie jest samowystarczalna żywnościowo.

Transport japoński: Mimo że to kraj wyspiarski, ma jedną z najgęstszych sieci dróg i kolei na świecie oraz potężną flotę handlową!