Geografia - Rozdział 1, Część 1: Przygotowanie do Testu

Podstawowe cechy ukształtowania Polski i nasi sąsiedzi

Polska to głównie płaski kraj - przeważają u nas niziny, a średnia wysokość to tylko 173 m n.p.m. To dlatego mamy tyle równin i łagodnych wzgórz!

Najwyższym punktem są Rysy w Tatrach (2499 m n.p.m.), ale to wyjątek. Cały kraj jest nachylony ku północnemu zachodowi, dlatego nasze rzeki płyną w tym kierunku. Pasowy układ rzeźby oznacza, że różne rodzaje terenu ułożone są w pasy - od gór na południu po morze na północy.

Na ukształtowanie Polski wpłynęło kilka czynników: ruchy górotwórcze (które stworzyły góry), zlodowacenia (które ukształtowały północ), rzeki, deszcz, wiatr i wody Bałtyku. Graniczmy z siedmioma krajami: Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją.

Ciekawostka: Średnia wysokość Polski to zaledwie 173 m - to mniej niż wysokość najwyższego budynku w Warszawie!

Krajobraz glacjalny - ślady po lądolodach

Krajobraz glacjalny to wszystko, co zostało po lądolodach, które przed tysiącami lat pokrywały północną Polskę. Te olbrzymie lodowe masy zostawiły po sobie charakterystyczne formy rzeźby.

Wzgórza moreny czołowej powstały, gdy lądolód się cofał i zostawił "kupki" materiału. Najwyższe z nich to Wieżyca (329 m n.p.m). Eraktyki to wielkie głazy, które lód przywiózł z daleka - można je znaleźć na polach. Morena denna to płaskie lub lekko faliste tereny, które nazywamy wysoczyzny pojezierne.

Sandry to obszary żwirów i piasków, które zostały wymyte przez wody roztopowe (jak Sandr Brdy). Pradoliny to szerokie doliny wykute przez wody z topniejącego lodu, a rynny to wgłębienia, w których dziś leżą jeziora rynnowe jak Jeziorak.

Góry dzielimy na trzy typy: wulkaniczne (z lawy), zrębowe (gdy skały pękają i przesuwają się) jak Sudety, oraz fałdowe (gdy płyty się zderzają) jak Karpaty i Alpy.

Zapamiętaj: Północna Polska to "dzieło" lądolodów - każde pojezierze i wzgórze ma swoją lodowcową historię!

Pasy rzeźby terenu i krainy geograficzne Polski

Polska jest ułożona w sześć pasów rzeźby biegnących równoleżnikowo: od Pasa Pobrzeży na północy, przez Pojezierza, Niziny Środkowopolskie, Wyżyny Polskie, Kotliny Podkarpackie, aż po Pas Gór na południu.

Każdy pas ma swoje charakterystyczne krainy geograficzne. Pobrzeża to Szczecińskie, Koszalińskie i Gdańskie. Pojezierza obejmują Pomorskie, Wielkopolskie i Mazurskie - tutaj znajdziesz najwięcej jezior w Polsce!

Niziny to Śląska, Wielkopolska, Mazowiecka, Podlaska i Polesie - najżyźniejsze obszary kraju. Wyżyny (Śląska, Krakowsko-Częstochowska, Małopolska, Lubelska i Roztocze) to lekko pofałdowane tereny między nizinami a górami.

Na południu mamy Kotliny Oświęcimską i Sandomierską oraz góry: Karpaty i Sudety. Ten pasowy układ sprawia, że podróżując z północy na południe, krajobraz stopniowo się zmienia - od płaskich wybrzeży po wysokie szczyty.

Wskazówka: Wyobraź sobie Polskę jak tort wielowarstwowy - każdy "pas" to inna warstwa z innymi składnikami!