Tatrzański Krajobraz Wysokogórski dla Klasy 5

Krajobraz wysokogórski Tatr

Tatry to nasz prawdziwy skarb - jedyne miejsce w Polsce z krajobrazem wysokogórskim! Dzielimy je na dwie części: Tatry Wysokie i Tatry Zachodnie.

Tatry Wysokie są zbudowane głównie z granitu, który jest super wytrzymały na wodę, mróz i wiatr. Dlatego właśnie to tu znajdziesz najwyższe szczyty w Polsce. Ich krajobraz jest naprawdę imponujący - mają duże wysokości, głębokie doliny i strome stoki. Rośliny mają tu ciężkie życie, więc często ich w ogóle nie ma!

W Tatrach Wysokich zobaczysz wyjątkowe formy skalne: turnie (ostre szczyty), granie (wąskie grzbiety), żleby (pionowe zagłębienia) oraz piargi (usypiska odłamów skalnych). Te nazwy warto zapamiętać - przydadzą się podczas wycieczki w góry!

Ciekawostka: Czy wiesz, że wszystkie jeziora w Tatrach nazywane są stawami? Największe z nich to Morskie Oko - na pewno widziałeś je na zdjęciach!

Tatry Wysokie i Zachodnie

Widziałeś kiedyś Rysy na zdjęciu? To nasz najwyższy szczyt - ma aż 2499 m n.p.m.! W Tatrach Wysokich dawno temu lodowce utworzyły długie doliny o zaokrąglonych dnach, jak Dolina Rybiego Potoku czy Dolina Pięciu Stawów Polskich.

Tatry Zachodnie różnią się od swoich wyższych sąsiadów. Są zbudowane głównie ze skał wapiennych, które łatwiej poddają się działaniu wody i mrozu. Dlatego są niższe, mają bardziej zaokrąglone wierzchołki i mniej strome stoki.

Woda w skałach wapiennych stworzyła coś super - mnóstwo jaskiń! Wielka Jaskinia Śnieżna to prawdziwy rekordzista - najgłębsza i najdłuższa (ok. 24 km) jaskinia w Polsce. Jeśli lubisz piękne widoki, odwiedź Dolinę Chochołowską lub Dolinę Kościeliską - to jedne z najpiękniejszych miejsc w Tatrach Zachodnich.

Pamiętaj: Różnice między Tatrami Wysokimi i Zachodnimi wynikają głównie z rodzaju skał, z których są zbudowane!

Zmienność pogody w Tatrach

Góry mają swoje zasady - pogoda zmienia się tu jak w kalejdoskopie! Im wyżej wejdziesz, tym będzie chłodniej (temperatura spada o około 0,6°C co 100 m), deszczu będzie więcej, a wiatr będzie mocniej dmuchał.

Słyszałeś kiedyś o halnym? To silny, ciepły i suchy wiatr z południa. Zimą potrafi szybko stopić śnieg, co czasem prowadzi do lokalnych podtopień. Lepiej nie planować wycieczki, gdy wieje halny!

Tatry to dom dla wielu rzadkich roślin i zwierząt. Możesz tu spotkać świstaki i kozice (są pod ochroną), niedźwiedzie brunatne, wilki czy rysie. Z ptaków warto wypatrywać orłów, a w potokach pływają pstrągi. Sosna limba to rzadkie i chronione drzewo, charakterystyczne dla tych gór.

Czy wiesz, że: Najwyższy wodospad w Polsce - Siklawa - również znajduje się w Tatrach! Aby chronić całe to bogactwo przyrody, utworzono Tatrzański Park Narodowy.

Piętra roślinności w Tatrach

W Tatrach rośliny układają się w piętra - zupełnie jak w wielopiętrowym domu! Wszystko przez zmieniającą się wraz z wysokością temperaturę.

Najwyżej, powyżej 2300 m n.p.m., są turnie. Jest tu tak zimno i wietrznie, że rosną tylko mchy i dzwonki alpejskie. Niżej, do około 1800 m n.p.m., rozciągają się hale - górskie łąki, gdzie głównie rosną trawy.

Schodząc niżej, napotkasz piętro kosodrzewiny (do 1550 m n.p.m.) - rosną tu krzewiaste sosny i niskie jarzębiny. W reglu górnym (do 1250 m n.p.m.) zobaczysz odporne na zimno świerki i sosnę limbę.

Regiel dolny (do 700 m n.p.m.) to już lasy mieszane z bukami i świerkami. Najniżej jest pogórze - kiedyś rosły tu lasy liściaste, ale ludzie wycięli je pod pola i pastwiska.

Wskazówka: Piętra roślinności to świetny przykład adaptacji przyrody do surowych warunków. Gdy będziesz w górach, zwróć uwagę jak zmienia się roślinność wraz z wysokością!

Życie i zwyczaje mieszkańców Podhala

Podhale to region kulturowy wokół Tatr, a jego mieszkańcy to górale podhalańscy. Kiedyś głównie wypasali owce, a dziś obsługują turystów - prowadzą hotele, pensjonaty i restauracje.

Górale mają swoją wyjątkową kulturę! Na uroczystości zakładają piękne stroje z haftami, szerokie spódnice i charakterystyczne buty - kierpce. Rozmawiają gwarą, która brzmi bardzo melodyjnie. Ich domy też są specjalne - mają solidne ściany i strome dachy, z których łatwo zsuwa się śnieg.

Byłeś kiedyś na Podhalu? Musisz spróbować lokalnych przysmaków: kwaśnicy (zupy z kwaszonej kapusty) i oscypka (sera z owczego mleka). Palce lizać!

Turystyka przynosi regionowi korzyści, ale ma też minusy. Samochody zanieczyszczają powietrze, turyści często niszczą rośliny i płoszą zwierzęta. Zbyt liczne hotele, które nie pasują do góralskiego stylu, szpecą piękny krajobraz.

Warto wiedzieć: Zakopane i okolice odwiedza ponad milion turystów rocznie! Gdy tam będziesz, pamiętaj o szacunku dla przyrody i lokalnej kultury.