Nauka korzystania z map na lekcjach geografii

Mapa i jej rodzaje

Mapa to nasz przewodnik po świecie! Każda mapa ma ważne elementy: skalę, która mówi nam, ile razy pomniejszono teren, legendę z objaśnieniem wszystkich znaków, oraz siatkę kartograficzną do odczytywania współrzędnych geograficznych.

Mapy dzielimy ze względu na skalę. Mapy topograficzne pokazują niewielkie fragmenty terenu w skali większej niż 1:200 000. Mapy przeglądowe obejmują duże obszary w skali mniejszej niż 1:1 000 000.

Ze względu na treść mamy dwa typy map. Mapy ogólnogeograficzne zawierają dużo informacji o danym terenie - rzeźbie, rzekach i innych cechach. Mapy tematyczne skupiają się na jednym zjawisku, jak na przykład mapy samochodowe.

Ciekawostka: Plany miast to szczególny rodzaj map o dużej skali. Pokazują one dokładnie ulice, budynki i najważniejsze miejsca w mieście!

Skala mapy

Skala to super ważna informacja! Mówi nam, ile razy pomniejszono rzeczywisty teren na mapie. Wyobraź sobie, że cały Kraków zmniejszasz tak, by zmieścił się na kartce papieru - to właśnie robi skala!

Mamy trzy rodzaje skal:

• Skala liczbowa (np. 1:10 000) - liczba po dwukropku mówi, ile razy pomniejszono teren
• Skala mianowana (np. 1 cm - 100 m) - pokazuje, jaką odległość w terenie odpowiada 1 cm na mapie
• Skala liniowa - to po prostu podziałka narysowana na mapie

Przekształcanie skali jest proste! Na przykład: skala 1:1 000 000 oznacza, że 1 cm na mapie to 1 000 000 cm w terenie. Dzielimy przez 100 000, żeby zamienić na kilometry i wychodzi nam 10 km. Czyli skala mianowana to 1 cm - 10 km.

Wskazówka: Im mniejsza liczba po dwukropku w skali, tym mapa pokazuje teren bardziej szczegółowo!

Odległości i współrzędne geograficzne

Obliczanie odległości w terenie jest łatwe! Najpierw zamieniamy skalę na mianowaną (np. 1:250 000 to 1 cm - 2,5 km). Potem mierzymy odległość między punktami na mapie (np. 3 cm) i mnożymy przez wartość z naszej skali: 3 × 2,5 = 7,5 km.

Długość geograficzna to łuk między południkiem zerowym a południkiem przechodzącym przez dany punkt. Dzięki niej wiemy, jak daleko na wschód lub zachód znajduje się miejsce.

Szerokość geograficzna to łuk między równikiem a promieniem Ziemi przechodzącym przez dany punkt. Mierzona jest od równika (0°) do biegunów. Mówi nam, jak daleko na północ lub południe jest nasze miejsce.

Ciekawostka: Dzięki współrzędnym geograficznym możemy dokładnie określić położenie dowolnego miejsca na Ziemi - nawet środka pustynnego obszaru!

Określanie położenia i ukształtowanie powierzchni

Określanie położenia geograficznego jest jak podawanie dokładnego adresu miejsca na Ziemi. Najpierw sprawdzamy, w którym kierunku rosną wartości na mapie. Potem odszukujemy nasz obiekt i odczytujemy wartości południków i równoleżników między którymi się znajduje.

Ukształtowanie powierzchni na mapach pokazujemy na dwa sposoby:

• Metoda poziomicowa - używana na mapach w dużych skalach. Poziomice (linie łączące punkty o tej samej wysokości) pokazują nam dokładnie rzeźbę terenu.
• Metoda hipsometryczna - stosowana na mapach w małych skalach. Używa kolorów do pokazania różnych wysokości terenu.

Pomocna wskazówka: Na mapach poziomicowych, gęsto ułożone poziomice oznaczają strome zbocze, a szeroko rozstawione - łagodne nachylenie!

Wysokość względna i bezwzględna

Wyobraź sobie, że jesteś w górach. Wysokość bezwzględna to jak wysoko jesteś nad poziomem morza (podawana w m n.p.m.). Na przykład szczyt Rysów ma wysokość bezwzględną 2499 m n.p.m.

Wysokość względna mówi, ile musisz się wspiąć od jednego miejsca do drugiego. To różnica wysokości między dwoma punktami. Jest super ważna dla turystów planujących wędrówki!

Obliczenie wysokości względnej jest proste! Od wysokości bezwzględnej wyższego punktu (np. Rysów - 2499 m n.p.m.) odejmujesz wysokość bezwzględną niższego punktu (np. Morskie Oko - 1395 m n.p.m.). Wynik 1104 m to właśnie wysokość względna, którą trzeba pokonać podczas wędrówki.

Wskazówka dla turysty: Zawsze sprawdzaj wysokość względną przed wycieczką w góry - dzięki temu będziesz wiedział, jak trudna czeka cię wspinaczka!