Masy powietrza i typy jezior w Polsce

Czy wiesz, że pogoda w Polsce zależy od tego, skąd napływają masy powietrza? Wyróżniamy cztery główne typy: arktyczne i antarktyczne (najzimniejsze), polarne, zwrotnikowe i równikowe (najcieplejsze).

Jeziora w Polsce powstały na różne sposoby i mają swoje charakterystyczne cechy. Jeziora polodowcowe zawdzięczamy lądolodowi - to między innymi morenowe Śniardwy, długie i wąskie rynnowe jak Hańcza czy Jeziorak, oraz wytopiskowe jak Nidzkie.

Inne rodzaje to jeziora cyrkowe w górach, przybrzeżne nad morzem (Łebsko, Gardno), krasowe jak Kusięta czy starorzecza jak te na Narwi.

Ciekawostka: Najgłębsze polskie jezioro Hańcza ma aż 108,5 metra głębokości!

Morze Bałtyckie - nasze polskie morze

Morze Bałtyckie to wyjątkowe morze wewnątrzkontynentalne, które łączy aż 9 krajów, w tym Polskę. Powstało stosunkowo niedawno - zaledwie 14,5 tysiąca lat temu po ostatnim zlodowaceniu.

To co czyni Bałtyk wyjątkowym, to jego niskie zasolenie - tylko 7‰ (dla porównania, oceany mają około 35‰). Dzieje się tak dlatego, że do morza wpływa dużo słodkiej wody z rzek, a parowanie jest małe ze względu na chłodny klimat.

Bałtyk jest morzem płytkim i szelfowym. Jego największa głębokość to 459 metrów w rejonie Landsort. Ważnym procesem zachodzącym tu jest abrazja - niszczenie klifów przez fale morskie.

Pamiętaj: Bałtyk to jedno z najmniej zasolonych mórz na świecie!

Sąsiedzi Polski i ukształtowanie powierzchni

Polska graniczy z siedmioma krajami: Niemcami (Berlin), Czechami (Praga), Słowacją (Bratysława), Ukrainą (Kijów), Białorusią (Mińsk), Litwą (Wilno) i Rosją (Moskwa). Nasze granice przebiegają między Morzem Bałtyckim, Sudetami, Karpatami i odcinkami rzek Bug, Odra oraz Nysa Łużycka.

Charakterystyczną cechą Polski jest pasowość ukształtowania powierzchni. Wyróżniamy 6 pasów biegnących równoleżnikowo: pobrzeży, pojezierzy, nizin, wyżyn, kotlin i gór (Sudety i Karpaty). Niziny zajmują aż 3/4 powierzchni kraju!

Najwyższy punkt to Rysy (2499 m n.p.m.), najniższy to depresja koło Marzęcina, a średnia wysokość Polski wynosi 173 m n.p.m. Kraj nachylony jest w kierunku północno-zachodnim.

Zapamiętaj: Pasowość rzeźby to wizytówka polskiego krajobrazu!

Formy polodowcowe i surowce mineralne

Po lodowcach zostały nam różne formy polodowcowe. Erozyjne to doliny U-kształtne, pradoliny i rynny, a akumulacyjne to moreny, głazy narzutowe, sandry, ozy i kemy.

Polska jest bogata w surowce mineralne - skały i minerały wykorzystywane gospodarczo. Największe nagromadzenie znajduje się w południowej części kraju. Mamy surowce energetyczne (węgiel kamienny i brunatny na Śląsku, ropa naftowa), metaliczne (miedź na Dolnym Śląsku, ołów i cynk w regionie śląsko-krakowskim), chemiczne (sól w Małopolsce, siarka pod Tarnobrzegiem) oraz skalne (wapień, granit, piasek).

Ważne: Surowce mineralne to podstawa polskiej gospodarki!

Era geologiczne i wody Polski

W paleozoiku powstały pokłady węgla kamiennego na Wyżynie Śląskiej, Góry Świętokrzyskie i Sudety oraz pokłady soli koło Kłodawy. Mezozoik przyniósł wapienie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i rudy ołowiu oraz cynku na Górnym Śląsku. W kenozoiku utworzyły się Karpaty, sól w Wieliczce i Bochni, a także Morze Bałtyckie.

Zbiorniki zaporowe pełnią kluczowe funkcje: chronią przed powodziami, dostarczają wodę pitną, produkują energię elektryczną i służą rekreacji. To oni wyrównują przepływ rzeczny.

Wisła bierze początek pod Baranią Górą w Beskidzie Śląskim. Polskie rzeki mają zasilanie deszczowo-śnieżne, co oznacza, że najwięcej wody mają wiosną i jesienią.

Rekord: Śniardwy to największe, Hańcza najgłębsze, a Jeziorak najdłuższe polskie jezioro!