Wszechświat i Ziemia

Wszechświat to ogromna przestrzeń składająca się z galaktyk, gwiazd, ciemnej energii i ciemnej materii. Jego powstanie związane jest z Wielkim Wybuchem, który zapoczątkował wszystko, co znamy.

Nasza galaktyka, Droga Mleczna, ma spiralny kształt z ramionami wypełnionymi gwiazdami i zagęszczeniem gwiazd w swoim centrum. To właśnie w jednym z tych ramion znajduje się nasz Układ Słoneczny.

Układ Słoneczny składa się z dwóch głównych grup planet: planet grupy ziemskiej (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars) i planet olbrzymów (Jowisz, Saturn, Uran, Neptun). Oprócz nich istnieją też planety karłowate (jak Pluton), księżyce i planetoidy. Wszystkie planety poruszają się po swoich orbitach wokół Słońca.

💡 Ciekawostka: Mimo że Pluton przez długi czas był uznawany za dziewiątą planetę Układu Słonecznego, od 2006 roku jest klasyfikowany jako planeta karłowata!

Planeta Ziemia i ruch obiegowy

Ziemia to trzecia planeta od Słońca i piąta pod względem wielkości. Jest jedyną planetą, na której występuje życie. Jej powierzchnia wynosi 510 mln km², z czego aż 71% stanowią oceany i morza. Średni promień Ziemi to 6371 km, a długość równika sięga 40075 km.

Na niebie możemy obserwować różne gwiazdozbiory, w tym zodiakalne, takie jak Mały Wóz, Wielki Wóz czy Koziorożec. Te układy gwiazd pomagały ludziom w nawigacji przez tysiące lat.

Ruch obiegowy Ziemi wokół Słońca został odkryty przez Mikołaja Kopernika. Pełny obieg trwa 365 dni, 5 godzin i 49 minut i odbywa się po eliptycznej orbicie w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Oś ziemska jest nachylona pod stałym kątem 66°34' do płaszczyzny orbity.

💡 To właśnie nachylenie osi ziemskiej jest główną przyczyną występowania pór roku, a nie odległość Ziemi od Słońca, jak często się mylnie uważa!

Następstwa ruchu obiegowego i ruch obrotowy

Ruch obiegowy Ziemi powoduje ważne zjawiska astronomiczne. Zmieniające się oświetlenie prowadzi do astronomicznych pór roku, które wyznaczają charakterystyczne momenty: równonoc wiosenna (21 marca), przesilenie letnie (22 czerwca), równonoc jesienna (23 września) i przesilenie zimowe (22 grudnia).

Nachylenie osi ziemskiej wpływa również na długość dnia i nocy oraz powstawanie zjawisk takich jak dzień polarny i noc polarna. Ziemia dzieli się na strefy oświetlenia: międzyzwrotnikową (gorącą), dwie strefy umiarkowane i dwie strefy podbiegunowe (zimne).

Ruch obrotowy Ziemi to obracanie się planety wokół własnej osi z zachodu na wschód. Pełny obrót trwa 24 godziny (dobę). Na równiku prędkość liniowa tego ruchu osiąga maksimum, około 1669 km/h. Każde 15° obrotu odpowiada jednej godzinie.

Do najważniejszych następstw ruchu obrotowego należą: pozorna wędrówka Słońca po niebie, spłaszczenie Ziemi przy biegunach oraz siła Coriolisa, która powoduje odchylanie się ciał w prawą stronę na półkuli północnej i w lewą na południowej.

💡 Dzięki ruchowi obrotowemu Ziemi, gdy w Polsce jest dzień, w Australii panuje noc – i na odwrót!

Czas na Ziemi

System mierzenia czasu na Ziemi jest bezpośrednio związany z jej ruchami. Czas słoneczny jest ustalany na podstawie wysokości Słońca nad horyzontem i zmienia się w zależności od długości geograficznej.

Aby ułatwić codzienne życie, wprowadzono czas uniwersalny (UTC), w którym godzina 12:00 przypada, gdy Słońce góruje nad południkiem zerowym (Greenwich).

Dla praktycznych celów Ziemię podzielono na 24 strefy czasowe (każda obejmuje 15° długości geograficznej), tworząc czas strefowy. Oznacza to, że przekraczając granicę strefy, zmieniamy czas o godzinę.

Ponadto w poszczególnych krajach obowiązuje czas urzędowy, który jest dostosowany do granic państwowych, niekoniecznie pokrywając się idealnie ze strefami czasowymi. Dzięki temu w obrębie jednego państwa może obowiązywać ten sam czas.

💡 Gdyby nie umowny podział na strefy czasowe, mieszkańcy różnych części tego samego kraju mogliby funkcjonować w różnych porach dnia!