Rzeźbotwórcza Działalność Lodowców - Klasa 1 i 2 Geografia

Jak działają lodowce górskie?

Wyobraź sobie gigantyczną "buldożerkę" z lodu, która przez setki lat rzeźbi górski krajobraz. Tak właśnie działają lodowce górskie, które zaczynają swoje życie w polach firnowych - miejscach, gdzie gromadzi się ogromna ilość śniegu.

Pod ciężarem narastającego śniegu powstają koty lodowcowe (zwane też cyrkami), które wyglądają jak wielkie miski wydrążone w górskim zboczu. Gdy się wypełnią wodą, tworzą przepiękne jeziora cyrkowe.

Język lodowcowy to lawina lodu, która pod wpływem grawitacji "spływa" w dół doliny, zabierając ze sobą kamienie, żwiry i piasek. Ten cały materiał to morena - lodowcowy "bagaż", który lodowiec transportuje i odkłada w różnych miejscach.

Pamiętaj: Moreny dzielą się na cztery typy w zależności od miejsca: czołową (z przodu), denną (pod spodem), środkową (w środku) i boczną (po bokach języka lodowcowego).

Co zostawiają po sobie lodowce górskie?

Po zejściu lodowców górskich krajobraz zmienia się nie do poznania. Powstają charakterystyczne formy, które łatwo rozpoznasz podczas górskich wycieczek.

Baraniec (muton) to pagórek, który wygląda jak wielka, wygładzona przez lód skała. Ma jeden stok łagodny, a drugi stromy - to efekt "szlifowania" przez materiał skalny wleczony przez lodowiec.

Najbardziej spektakularną zmianą jest przekształcenie wąskiej doliny V-kształtnej (którą wcześniej wyrzeźbiła rzeka) w szeroką dolinę U-kształtną. Lodowiec dosłownie "rozszerza" dolinę, tworząc charakterystyczny profil przypominający literę U.

Po całym obszarze rozsiane są różnej wielkości głazy narzutowe - kamienie, które lodowiec "porzucił" w trakcie swojej wędrówki, często bardzo daleko od miejsca pochodzenia.

Lądolody - lodowcowi giganci

Lądolody to prawdziwi giganci lodowcowego świata - zajmują obszary wielkości kontynentów! Dziś możesz je zobaczyć na Antarktydzie i Grenlandii, ale w plejstocenie (ostatniej epoce lodowcowej) były dwa razy większe.

Po lądolodach zostały formy niszczące: rynny polodowcowe to długie, wąskie zagłębienia wydrążone przez wody płynące pod lodem. Gdy wypełnią się wodą, powstają jeziora rynnowe. Pradoliny to z kolei szerokie doliny utworzone przez wody topniejącego lądolodu.

Lądolody zostawiły też formy budujące: wzgórza moreny czołowej (tam, gdzie kończyły się lądolody), obszary moreny dennej (lekko faliste tereny) oraz sandry - rozległe równiny z żwirów i piasków.

Ciekawostka: Krajobraz polodowcowy to efekt działania zarówno niszczącej, jak i budującej aktywności lądolodów oraz wód z ich topnienia - taki krajobraz możesz obserwować w północnej Polsce!