Skład i budowa atmosfery

Atmosfera to powłoka gazowa Ziemi, którą nazywamy powietrzem atmosferycznym. Składa się głównie z azotu (78,08%) i tlenu (20,95%), a pozostałe 1% to argon, dwutlenek węgla oraz inne gazy jak neon, hel czy ozon.

Najniższą warstwą atmosfery jest troposfera. Sięga ona do 8 km nad biegunami i aż do 18 km nad równikiem. W troposferze temperatura spada o 0,6°C na każde 100 m wysokości, osiągając nawet -60°C na górnej granicy. To tutaj znajduje się aż 80% masy całej atmosfery oraz para wodna odpowiedzialna za pogodę i klimat. Troposfera kończy się warstwą przejściową zwaną tropopauzą, w której temperatura pozostaje stała.

Nad tropopauzą rozciąga się stratosfera $15-50 km$. W przeciwieństwie do troposfery, temperatura w niej wzrasta, dochodząc do 0°C. W stratosferze znajduje się ozonosfera $20-30 km$, która chroni Ziemię przed szkodliwym promieniowaniem UV. Występują tu również silne poziome wiatry i prądy strumieniowe. Stratosfera stanowi około 20% masy atmosfery i kończy się stratopauzą.

Ciekawostka: Samoloty pasażerskie latają zwykle na wysokości 10-12 km, czyli przy górnej granicy troposfery, gdzie powietrze jest rzadsze, co zmniejsza opór i pozwala oszczędzać paliwo!

Wyższe warstwy atmosfery

Mezosfera rozciąga się od 50 do 85 km nad powierzchnią Ziemi. W tej warstwie temperatura znowu spada wraz z wysokością. Mezosfera kończy się cienką warstwą izotermiczną zwaną mezopauzą.

Powyżej 85 km i sięgając nawet do 800 km znajduje się termosfera. Tutaj dzieje się coś wyjątkowego - temperatura gwałtownie wzrasta, osiągając nawet 1000-1500°C przy górnej granicy! W termosferze występuje jonosfera, gdzie obserwujemy fascynujące zjawisko zórz polarnych - kolorowe światła na niebie widoczne głównie w obszarach okołobiegunowych.

Najwyższą warstwą atmosfery jest egzosfera, rozciągająca się od 800 do nawet 2000 km. Powietrze jest tu niezwykle rozrzedzone, a temperatura spada do ekstremalnie niskich -273°C (blisko zera absolutnego).

Atmosfera pełni kluczowe funkcje ochronne dla naszej planety. Chroni nas przed szkodliwym promieniowaniem kosmicznym i meteoroidami, które spalają się, wchodząc w gęstsze warstwy atmosfery. Zapobiega też nadmiernemu wypromieniowaniu ciepła z powierzchni Ziemi, utrzymując temperaturę sprzyjającą życiu.

Pamiętaj! Mimo że atmosfera sięga nawet 2000 km od powierzchni Ziemi, aż 99% jej masy znajduje się w pierwszych 30 km - to cieńsze niż skórka jabłka w porównaniu z wielkością całego owocu!